Mniszek lekarski. Działania, zastosowania i przeciwwskazania

Chociaż przez wielu jest uznawany za chwast na trawnikach, polach czy łąkach kośnych i jako taki bezlitośnie tępiony, mniszek lekarski jest z najważniejszych z zielarskiego punktu widzenia roślin w naszym kraju.

Jakie substancje zawiera mniszek lekarski?

Mniszek lekarski – zastosowania w medycynie i kuchni

Mniszek lekarski – w jakiej postaci go przyjmować?

Mniszek lekarski – przeciwwskazania i efekty uboczne

Powszechnie, choć nieprawidłowo, nazywany mleczem (tymczasem ten jest w rzeczywistości zupełnie inną rośliną) lub dmuchawcem, ze względu na specyficzny wygląd i właściwości po przekwitnięciu, jest powszechnie spotykany właściwie w całej Polsce, a do naszego kraju trafił prawdopodobnie z Grecji.

Na przełomie kwietnia i maja jego charakterystyczne, żółte kwiaty wyrastają niemal wszędzie – na łąkach, miejskich trawnikach, przy drogach, w ogrodach, a nawet w lasach. W przestrzeni publicznej często są pielone, jak na dzikich stanowiskach zwykle przekwitają, a chętnych na zbieranie – mimo ich wielkiej liczby – nie jest wielu. Tymczasem mniszek to roślina o wielu zastosowaniach, ceniona zarówno za właściwości zdrowotne, jak i kulinarne. Wyjaśniamy, czemu warto się nim zainteresować i jakie korzyści daje jego stosowanie.

Jakie substancje zawiera mniszek lekarski?

Mniszek lekarski to roślina, która jest bogata w różne składniki ważne dla naszego zdrowia. Szczególnie dużo substancji czynnych znajdziemy w jej korzeniach oraz liściach, choć jako surowiec lekarski używane są także kwiaty. Mniszek to przede wszystkim doskonałe źródło:

kwasu askorbinowego (witaminy C);

tiaminy (witaminy B1);

ryboflawiny (witaminy B2);

niacyny (witaminy B3);

kwasu pantotenowego (składnika witaminy B5);

witaminy B6;

folianów;

choliny;

witaminy A;

witaminy K;

Poza tym w preparatach stworzonych na bazie mniszka lekarskiego znajdziemy też sporo mikro i makroelementów:

fosforu;

magnezu;

wapnia;

potasu;

sodu:

żelaza;

miedzi;

cynku;

manganu;

selenu

Listę substancji czynnych zawartych w korzeniach, liściach i kwiatach mniszka uzupełniają następujące substancje:

kwasy fenolowe: między innymi kawowy, cykoriowy i ferulowy;

glikozydy luteoliny, chryzoeriolu, apigeniny, izoramnetyny oraz kwercetyny;

eskulina i skopoletyna;

węglowodany złożone (w tym inulina);

syringina;

dihydrosyringina;

triterpeny: na przykład taraksasterol;

żywice

Mniszek lekarski – zastosowania w medycynie i kuchni

Tak bogaty skład chemiczny sprawia, że mniszek znajduje mnóstwo zastosowań w medycynie naturalnej. Ziele to jest cenione ze względu na dość silne działanie antybakteryjne i antygrzybicze. Dzięki temu doskonale sprawdza się w walce z infekcjami skóry oraz zmianami takimi jak kurzajki czy pryszcze. Wschodzi w skład rozmaitych preparatów – na przykład Visaxinum (gdzie towarzyszy mu między innymi zielona herbata i fiołek), podobnego Visaxinum D oraz wzbogaconego o wyciąg z werbeny i L-cysteinę środka o nazwie Normatabs.

Medykamenty stworzone na bazie ziela mniszka lekarskiego są też często stosowane doustnie, jako suplement diety zapobiegający rozwojowi wielu chorób i wspomagający ich leczenie. Może on obniżać poziom cukru we krwi, co jest przydatne w pierwszym stadium cukrzycy oraz podczas odchudzania, co wykorzystuje się między innymi w preparacie Kaplanex, w którym odpowiada także za właściwości moczopędne oraz pobudzenie wydzielania żółci.

Niektóre badania sugerują, że jego zastosowanie może być pomocne w profilaktyce nowotworów. Chodzi tu przede wszystkim o nowotwory hormonozależne – raka piersi i prostaty. Badania dowiodły, że działanie hamujące rozrost komórek guza mają korzenie i dojrzałe liście.

Mniszek lekarski jest też znanym środkiem podnoszącym odporność naszego organizmu. Nasze babcie napary, syropy oraz wyciągi z tej rośliny stosowały w walce z przeziębieniami i innymi infekcjami. Również i my możemy użyć ich w okresie jesienno-zimowym – tym bardziej, że te preparaty są tanie i łatwo dostępne.

Jako ciekawostkę warto dodać, że mniszek to też roślina, która w wielu krajach jest cenionym składnikiem potraw. Francuzi z jego lekko obgotowanych liści sporządzają sałatkę z boczkiem, zaś na Śląsku popularne jest przygotowywanie na gęstego syropu z jego kwiatów, który może być stosowany jako zamiennik miodu. Właściwości tego ziela dorośli mogą zaś docenić dzięki nalewkom i winom.

Mniszek lekarski – w jakiej postaci go przyjmować?

Dawniej mniszek był przyjmowany wraz z domowymi preparatami – syropami, herbatami czy mazidłami stosowanymi na skórę. Obecnie również możemy spożywać go w ten sposób, jednak pamiętajmy, że zbiór i przygotowanie mniszka jest zajęciem czasochłonnym, a w dzisiejszych czasach nie każdy może sobie na to pozwolić.

Dlatego dużo lepszym rozwiązaniem będą różnego typu wyciągi, sproszkowane części roślin czy suszone ziele. Można też wyposażyć się w gotowe suplementy, takie jak wspomniane Kaplanex, Visaxinum, Visaxinum D oraz Normatabs, które poza mniszkiem zawierają także inne składniki – dzięki temu są dużo skuteczniejsze i wygodniejsze.

Mniszek lekarski – przeciwwskazania i efekty uboczne

Mniszek lekarski nie powinien być stosowany przez pacjentów zmagających się z następującymi schorzeniami:

niedrożnością lub zapaleniem dróg żółciowych;

chorobami pęcherzyka żółciowego;

niedrożnością jelit;

wrzodami żołądka i dwunastnicy;

nadprodukcją soków żołądkowych

Decydując się na kurację mniszkiem, powinniśmy też liczyć się z możliwością wystąpienia efektów ubocznych takich jak zgaga czy ból brzucha.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat suplementów diety i ich poszczególnych składników, polecamy odwiedzić portal: BioTrendy.pl