Wprowadzenie Estoński CIT to forma ryczałtowego opodatkowania dochodów spółek kapitałowych, która w Polsce funkcjonuje od 2021 roku. Jej główna zaleta to odroczenie opodatkowania do momentu wypłaty zysku, co znacząco wpływa na sposób zarządzania finansami firmy.

W odróżnieniu od standardowego CIT, estoński model nakłada inne obowiązki i oczekiwania wobec rachunkowości spółek, zwłaszcza w zakresie ewidencji zysków, amortyzacji czy też polityki rachunkowości. Dla księgowych i właścicieli firm planujących przejście na estoński CIT, zrozumienie różnic księgowych pomiędzy tymi systemami jest kluczowe dla poprawnego prowadzenia ksiąg i uniknięcia błędów.

Podstawowe założenia polityki rachunkowości na estońskim CIT

Obowiązujące przepisy księgowe i polityka rachunkowości

Zarówno spółki na estońskim CIT, jak i te opodatkowane w standardowy sposób, są zobowiązane do prowadzenia pełnej księgowości zgodnie z ustawą o rachunkowości. Przejście na estoński CIT w trakcie roku wiąże się z zamknięciem ksiąg rachunkowych i sporządzeniem sprawozdania finansowego na koniec miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania. Termin ten upływa z końcem trzeciego miesiąca po dniu bilansowym. Do końca miesiąca, od którego podatnik chce być objęty estońskim CIT, należy złożyć zawiadomienie ZAW-RD. Spółka musi też przygotować tzw. korektę wstępną, czyli zestawienie różnic między podejściem rachunkowym a podatkowym w zakresie przychodów i kosztów. Choć może z niej wynikać podatek CIT, to jego zapłata nie jest wymagana, jeśli spółka utrzyma estoński CIT przez minimum 4 lata.

Jednak to, jak kształtowana jest polityka rachunkowości, zależy od specyfiki wybranego systemu podatkowego. Zgodnie z rozdziałem 2 ustawy o rachunkowości, sama polityka rachunkowości powinna zawierać m.in. określenie roku obrotowego, sposób wyceny aktywów i pasywów, sposób ustalania wyniku finansowego, zakładowy plan kont, wykaz ksiąg rachunkowych, opis systemu do przetwarzania danych. Ten dokument służy określeniu zasad finansowych, według których podmiot prowadzi księgi rachunkowe. 

Wybór opodatkowania w formie estońskiego CIT wymaga odpowiedniego dostosowania polityki rachunkowości. Zmiany te wprowadza się poprzez aneks do istniejącej polityki lub przyjęcie nowej uchwały. W dokumentacji rachunkowej podatnik korzystający z tej formy opodatkowania powinien zawrzeć m.in. zasady ewidencji transakcji z podmiotami powiązanymi, zaktualizowany plan kont oraz sposób wykazywania dochodów z tytułu ukrytych zysków, zgodnie z art. 28m ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT.

Różnice w ewidencji przychodów i kosztów

W estońskim CIT nie występuje klasyczne ustalanie dochodu na podstawie różnicy między przychodami a kosztami. Oznacza to, że na estońskim CIT nie stosuje się kategorii podatkowych, takich jak np. przychody i koszty podatkowe. Nie trzeba zatem prowadzić osobnej ewidencji dotyczącej tych kwestii.

W przypadku estońskiego CIT istotne staje się jednak śledzenie operacji skutkujących wypłatą zysku (np. dywidendy, pożyczki do wspólnika), a także konieczne jest opracowanie planu kont, który jasno oddziela operacje neutralne podatkowo od opodatkowanych. Podmioty przechodzące na ryczałt od dochodów spółek muszą bowiem odpowiednio zmodyfikować swój plan kont, choć zmiany te nie są rewolucyjne. Główna modyfikacja wynika z faktu, że przy estońskim CIT nie prowadzi się ewidencji podatkowej w tradycyjnym rozumieniu.

Najważniejsze różnice w polityce rachunkowości

Amortyzacja estoński CIT

W klasycznym CIT amortyzacja to istotny element strategii. Dla podatników, którzy zdecydowali się natomiast na opodatkowanie w formie estońskiego CIT, nie mają zastosowania przepisy dotyczące podatkowej amortyzacji środków trwałych. W ich przypadku amortyzacja odbywa się wyłącznie zgodnie z zasadami określonymi w przepisach prawa bilansowego. 

Rezerwy i rozliczenia międzyokresowe

W estońskim CIT nie odlicza się rezerw i RMK w rozumieniu podatkowym, ponieważ dochód nie jest wyliczany na zasadzie „przychody minus koszty”. Natomiast podatnicy, którzy planują przejście na estoński CIT, mają obowiązek ujęcia w zeznaniu CIT-8 za poprzedni rok tzw. korekty wstępnej, przedstawionej w załączniku CIT/KW. Jej celem jest: 

• zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu tych samych przychodów, 

• zapewnienie ujęcia wszystkich istotnych przychodów i kosztów, 

• wyeliminowanie podwójnego zaliczenia tych samych kosztów.

Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów, które istniały przed przejściem na ryczałt od dochodów spółek, powinny zostać objęte korektą wstępną zgodnie z art. 7aa ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT. Wynika to z faktu, że rozliczanie tych kosztów w czasie może powodować rozbieżności pomiędzy ewidencją rachunkową a podatkową.

Wypłaty zysków i ukryte zyski

Kluczowym momentem w estońskim CIT jest wypłata zysku, która inicjuje obowiązek podatkowy. W kontekście rachunkowości należy:

• prowadzić dokładną ewidencję operacji mogących zostać uznane za wypłatę zysku (np. świadczenia dla wspólników, pożyczki, korzystanie z majątku spółki),

• przygotować procedury identyfikowania i dokumentowania takich transakcji,

• unikać transakcji, które mogą zostać zakwalifikowane jako ukryte zyski.

Ukryte zyski zostały określone w ustawie o CIT jako różnego rodzaju świadczenia – pieniężne lub niepieniężne, odpłatne, częściowo odpłatne bądź nieodpłatne – które mają związek z prawem do udziału w zyskach spółki. Mogą być one przekazywane nie tylko bezpośrednio udziałowcom, akcjonariuszom czy wspólnikom, ale również podmiotom z nimi powiązanym, zarówno pośrednio, jak i bezpośrednio. 

Przykładowe formy ukrytych zysków zostały wymienione w art. 28m ust. 3 ustawy o CIT. Zalicza się do nich m.in.: pożyczki (kredyty) udzielane przez spółkę wspólnikowi, akcjonariuszowi lub udziałowcowi, opłaty, odsetki, prowizje czy wynagrodzenie z tytułu pożyczek udzielonych spółce przez te osoby (przy czym sama kwota pożyczki nie stanowi ukrytego zysku), wydatki ponoszone na reprezentację oraz wiele innych.

Wdrożenie i dostosowanie systemu księgowego

Dostosowanie systemu księgowego i najczęstsze błędy

Spółki przechodzące na estoński CIT powinny przy tym zadbać o:

• aktualizację planu kont, który będzie uwzględniał specyfikę estońskiego CIT (np. konta do ewidencji wypłat zysków, ukrytych zysków, zysków netto niewypłaconych),

  Reklama

• przeszkolenie zespołu księgowego z zasad rozpoznawania momentów opodatkowania,

• ujednolicenie polityki rachunkowości z celami podatkowymi – tak, aby nie występowały sprzeczności interpretacyjne,

• dokumentację wewnętrznych procedur rozliczania wypłat zysków oraz świadczeń na rzecz wspólników.

Częste błędy przy tym to m.in.:

• pozostawienie nieaktualnego planu kont z klasycznego CIT,

• brak dokumentowania decyzji zarządu w zakresie wypłat zysków lub użyczenia majątku,

• brak wiedzy w zakresie tego, co należy kwalifikować jako ukryte zyski.

  Reklama

Dla usprawnienia tego procesu warto skorzystać z kursu:
https://platforma.ikidp.pl/courses/rachunkowosc-spolek-na-estonskim-cit-z-planem-kont-i-polityka-rachunkowosci/ – zawiera on gotowe wzory planu kont i wytyczne dot. polityki rachunkowości zgodnej z wymogami estońskiego CIT.

Znaczenie profesjonalnego wsparcia księgowego

Pomimo uproszczenia samego mechanizmu opodatkowania, estoński CIT wymaga dużej precyzji w prowadzeniu ksiąg. Spółki, które samodzielnie wdrażają nowe zasady, często popełniają błędy skutkujące opodatkowaniem pozornie neutralnych operacji.

Dlatego warto:

• skorzystać z usług biura rachunkowego doświadczonego w estońskim CIT,

• prowadzić regularne przeglądy ksiąg pod kątem ryzyka podatkowego,

• w razie wątpliwości – konsultować się z doradcą podatkowym.

Podsumowanie

Rachunkowość na estońskim CIT znacząco różni się od podejścia znanego z klasycznego opodatkowania CIT. Największa zmiana to odejście od bieżącego rozliczania podatkowego kosztów na rzecz śledzenia wypłat zysków i innych operacji skutkujących obowiązkiem podatkowym. Wymaga to przemyślanej i zaktualizowanej polityki rachunkowości, nowego planu kont oraz precyzyjnego zarządzania ewidencją księgową.

Odpowiednie wdrożenie estońskiego CIT to wciąż dla wielu przedsiębiorców szansa - pod warunkiem, że odbywa się w sposób świadomy i zgodny z przepisami. Pomocne w tym będą zarówno dobre narzędzia (jak kurs na platformie IKiDP), jak i specjalistyczne wsparcie.

Na zakończenie zapraszamy do zapoznania się z ofertą edukacyjną i wsparcia merytorycznego oferowaną przez Instytut Księgowości i Doradztwa Podatkowego.