Nasze dawne bajki

Bywają nietypowe święta. Do takich należy Dzień Bohaterów Bajkowych. Młodzież licealna naszego miasta, podczas wykładu pani dr Alicji Zdziechiewicz, mogła się dowiedzieć, jakie bajeczki na dobranoc czytano dzieciom w minionych epokach.

Licealiści poznali popularny, anonimowy tekst zamieszczony przez I. Krasickiego w powieści Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki zatytułowany: Kolęda dla małych dzieci. Oto fragment:

Różdżką Duch Święty złe dziatki bić radzi,
Różdżka bynajmniej zdrowi nie zawadzi.
Różdżka popędza rozumu do głowy […]
Różdżka dziateczki posłusznymi czyni […]
Różdżka i ze złych dziatek dobre czyni.

Każdy dorosły odbiorca w odzie na cześć rózgi na pewno znajdzie swoistą opozycję wobec współczesnej dydaktyki. A jednak takich utworów, jak przekonywała nas autorka książki O czym nie mówią nam poloniści, w minionych wiekach było wiele. Surowa mieszczańska moralność preferowała bowiem ludzi pracowitych, skromnych, uczciwych, znających swoje miejsce w hierarchii społecznej. Stąd bajki z przeszłości miały charakter umoralniający.

Chociaż powszechnie wiadomo, że uczą tylko dobre wzory, to niegrzeczne dzieci stawały się bohaterami bajek powstałych w poprzednich stuleciach. Maluchy bezmyślnie biegające, psujące wszystko wkoło, znęcające się nad owadami za swoje przewinienia ponosiły karę niewspółmierną do czynów. Potwierdza to wiersz Stanisława Jachowicza zatytułowany Tadeuszek:

Raz swawolny Tadeuszek
Nawsadzał w flaszeczkę muszek;
A nie chcąc ich morzyć głodem,
Ponawrzucał chleba z miodem.
Widząc to ojciec przyniósł mu piernika
I, nic nie mówiąc, drzwi na klucz zamyka.
Zaczął się prosić, płakać Tadeuszek,
A ojciec na to: "Nie więź biednych muszek.
Siedział dzień cały. To go nauczyło:
Nie czyń drugiemu, co tobie niemiło.

Jakże odmienne metody wychowawcze były stosowane w XIX wieku. Dzisiaj każdy tato ze swoim synkiem, który źle czyni, powinien rozmawiać. Tłumaczyć mu, na czym polega niewłaściwe postępowanie. Ojciec swawolnego Tadeuszka zamknął dzieciaka w pokoju na cały dzień. Ta kara miała go nauczyć, że nie można nikogo krzywdzić.
Jednak młodzież XXI wieku powątpiewa w skuteczność XIX-wiecznej dydaktyki. Prosimy więc czytelników, by zastanowili się wraz z nami, który sposób wychowania jest najsłuszniejszy.



Młodzież zebraną w sali audytoryjnej szczególnie zainteresowały niepublikowane epilogi bajek braci Grimm. Wszyscy pamiętamy, że książę ożenił się z Kopciuszkiem, ale niewielu wie, co naprawdę stało się ze złymi siostrami.

Ciekawym wyjaśniamy, że przyrodnie siostry Kopciuszka spotkała sroga kara - przyleciały ptaszki i wydziobały im oczka. A jaka kara spotkała macochę Śnieżki? Została skazana na taniec w żelaznych bucikach po rozżarzonych węglach.

Takie konsekwencje spadały na złych ludzi zgodnie z ludowym pojęciem sprawiedliwości. Dzięki przykładom przedstawionym przez dr A. Zdzichiewicz, dowiedzieliśmy się, jak polityka i obowiązujące zasady oświatowe wpływają na literaturę i sposób jej interpretacji.

Wykład z pewnością był interesujący, a tych, którzy nie mogli w nim uczestniczyć, odsyłam do książki O czym nie mówią nam poloniści.

Wiktoria Dziaduła
koło dziennikarskie MDK

UWAGA: Archiwum dyskusji na forum znajdziesz tutaj.