Płatne PSZOK-i i walka z dzikimi wysypiskami. Rządowy plan zmian

Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych mają stać się jednym z kluczowych narzędzi w walce z nielegalnym pozbywaniem się śmieci. Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad zmianami przepisów, które rozszerzą ich funkcjonowanie. Nowy model PSZOK-ów zakłada możliwość przyjmowania – odpłatnie i fakultatywnie – także odpadów innych niż komunalne oraz od mieszkańców i przedsiębiorców spoza danej gminy. Rząd liczy, że większa dostępność legalnych punktów oddawania odpadów ograniczy skalę dzikich wysypisk.

PSZOK-i odpowiedzią na narastający problem odpadów

Skala problemu jest coraz bardziej widoczna w statystykach. W 2024 roku zlikwidowano ponad 12,7 tys. dzikich wysypisk, jednak na koniec roku wciąż funkcjonowało 2730 takich miejsc – najwięcej od ponad dekady. Dane te pokazują, że mimo intensywnych działań porządkowych problem nie znika, a system gospodarki odpadami pozostaje nieszczelny. W opinii resortu klimatu jednym z powodów jest ograniczony dostęp do legalnych kanałów pozbywania się trudnych lub nietypowych odpadów.

W tym kontekście PSZOK-i mają przejąć nową rolę. Dotychczas służyły głównie mieszkańcom danej gminy w ramach opłaty śmieciowej. Po zmianach będą mogły obsługiwać także osoby i podmioty spoza lokalnego systemu, a także przyjmować odpady inne niż komunalne – pod warunkiem wniesienia opłaty. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla drobnych przedsiębiorców i właścicieli nieruchomości, którzy dziś często mają ograniczone możliwości legalnego zagospodarowania takich odpadów.

Mniej legalnych instalacji, więcej porzuconych śmieci

Planowane zmiany w PSZOK-ach pojawiają się w momencie, gdy infrastruktura odpadowa w Polsce wyraźnie się kurczy. Liczba legalnych składowisk spadła do 247, czyli o ponad 500 mniej niż w 2009 roku. Jednocześnie ponad 30 proc. odpadów komunalnych nadal trafia na składowiska, mimo unijnych celów ograniczania takiej formy zagospodarowania. W tej sytuacji PSZOK-i mają pełnić funkcję „bufora” – łatwo dostępnego miejsca, gdzie odpady można oddać zgodnie z prawem, zamiast porzucać je w lasach czy przy drogach.

Resort klimatu podkreśla, że nie ma narzędzi do ingerowania w decyzje samorządów dotyczące lokalnych instalacji odpadowych. Skupia się więc na rozwiązaniach systemowych. Rozszerzenie kompetencji PSZOK-ów ma zwiększyć elastyczność całego systemu i uzupełnić luki, które dziś sprzyjają nielegalnemu procederowi.

Odpłatność jako element uszczelnienia systemu

Kluczowym elementem zmian będzie odpłatność. Ministerstwo argumentuje, że bez niej otwarcie PSZOK-ów na odpady spoza systemu gminnego byłoby niemożliwe finansowo. Opłaty mają pokrywać koszty przyjęcia i zagospodarowania dodatkowych strumieni odpadów, a jednocześnie stworzyć jasną, legalną alternatywę dla niekontrolowanego wyrzucania śmieci. W ocenie rządu to właśnie brak takiej alternatywy jest jednym z głównych źródeł problemu dzikich wysypisk.

Równolegle zapowiedziano wsparcie finansowe dla działań porządkowych. W 2025 roku zabezpieczono 300 mln zł na likwidację 23 najbardziej niebezpiecznych miejsc nielegalnego składowania odpadów. Kolejne rozwiązania legislacyjne i finansowe mają pojawić się w następnych latach.