Świerk serbski - Picea omorika

Picea omorika, czyli świerk serbski z rodziny Pinaceae, od kilku lat wyraźnie zyskuje na popularności wśród drzew ozdobnych. Trudno się temu dziwić – jego wąski, strzelisty pokrój sprawia, że doskonale wpisuje się zarówno w miejskie nasadzenia, jak i przydomowe ogrody. W warunkach naturalnych gatunek ten może dorastać nawet do 30 metrów wysokości, zachowując przy tym smukłą, elegancką sylwetkę.

Charakterystyczne igły i pędy

Świerk serbski należy do grupy gatunków o spłaszczonych igłach. Są one wyraźnie dwubarwne – od spodu widoczne są dwa białe paski, co upodabnia je do igieł jodły. Efekt ten staje się szczególnie wyrazisty, gdy gałęzie porusza wiatr – wówczas korona drzewa nabiera srebrzystego połysku.

Istotną cechą taksonomiczną jest także owłosienie młodych gałązek, które mają brązową barwę. Igły najczęściej są tępo zakończone, choć u młodych egzemplarzy mogą być zaostrzone, a nawet lekko kłujące. Na szczytach gałązek znajdują się brązowe pączki pozbawione żywicy. Otaczające je łuski zakończone są charakterystycznym, wydłużonym wyrostkiem.

Szyszki – niewielkie, ale wyraziste

Szyszki świerka serbskiego są drobne i dorastają do około 6 centymetrów długości. Ich łuski są sztywne, mocno wypukłe i zaokrąglone na szczycie. Choć nie imponują rozmiarem, stanowią ważny element rozpoznawczy gatunku.

Od doliny Driny do miejskich parków

Ojczyzną świerka serbskiego jest Bośnia i Hercegowina. Naturalne stanowiska znajdują się w środkowym biegu rzeki Drina. Gatunek został odkryty w 1875 roku przez serbskiego botanika Josif Pančić. Klasyczne stanowisko objęto później ochroną rezerwatową.

Do uprawy świerk serbski wprowadzono stosunkowo szybko – już w 1884 roku. Obecnie jest to drugi pod względem częstości występowania w Polsce gatunek świerka obcego pochodzenia. Pierwsze miejsce nadal zajmuje Picea pungens, czyli świerk kłujący pochodzący z Ameryki Północnej.

Jaworznickie przykłady – między zachwytem a niepokojem

W Jaworznie okazałe egzemplarze świerka serbskiego można zobaczyć między innymi przy ulicy Gabriela Narutowicza, pod murem otaczającym obiekty policji. Drzewa te rosną tam co najmniej od początku XXI wieku i wciąż stanowią charakterystyczny element krajobrazu tej części miasta.

Druga grupa dorodnych świerków wyrasta w rejonie plebanii przy parafii św. Jana. Na początku stycznia 2026 roku zauważono jednak, że drzewa zostały bardzo silnie przycięte – najprawdopodobniej w 2025 roku, gdyż jeszcze w listopadzie 2024 pozostawały w pełnej formie.

Tak agresywne cięcia w przypadku świerków budzą uzasadnione obawy. Drzewa iglaste nie zawsze dobrze znoszą radykalne zabiegi pielęgnacyjne, szczególnie jeśli ingerują one w przewodnik i główne konary. Pozostaje mieć nadzieję, że w tym przypadku nie zakończy się to zamieraniem okazów, a jedynie czasowym osłabieniem ich kondycji.

Świerk serbski to gatunek o wyjątkowych walorach estetycznych i dużej wartości dendrologicznej. Warto więc dbać o jego właściwą pielęgnację – tak, by przez kolejne dekady mógł zdobić nasze miasta i ogrody.

Piotr Grzegorzek