Ustawa o zawodzie psychologa podpisana. Co zmienią nowe przepisy?

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów, kończąc wieloletni okres regulacyjnej niepewności w tej profesji. Nowe przepisy mają uporządkować rynek usług psychologicznych i wprowadzić mechanizmy, które w praktyce pozwolą odróżnić wykwalifikowanych specjalistów od osób działających bez formalnych uprawnień.

Rejestr zamiast deklaracji

Jednym z najważniejszych rozwiązań jest utworzenie państwowego rejestru psychologów. Prawo wykonywania zawodu będzie powstawało z chwilą wpisu do rejestru prowadzonego przez regionalne rady. Dla pacjentów oznacza to możliwość szybkiej weryfikacji, czy dana osoba rzeczywiście posiada wymagane kwalifikacje i status zawodowy.

Ustawa jednoznacznie przesądza, że tytułem psychologa nie będzie mogła posługiwać się osoba bez odpowiedniego wykształcenia i wpisu do rejestru. Uprawnienia otrzymają absolwenci studiów psychologicznych I i II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Przewidziano także możliwość uznania kwalifikacji zdobytych za granicą – pod warunkiem znajomości języka polskiego.

Samorząd pod nadzorem państwa

Nowe regulacje powołują samorząd zawodowy psychologów, który ma reprezentować środowisko oraz sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu. Do jego zadań będzie należeć m.in. prowadzenie postępowań dyscyplinarnych, dbanie o standardy etyczne oraz wspieranie rozwoju zawodowego.

Działalność samorządu zostanie objęta nadzorem ministra właściwego do spraw pracy. To rozwiązanie ma – w założeniu ustawodawcy – łączyć autonomię środowiska z kontrolą publiczną nad zawodem zaufania publicznego.

Odpowiedzialność i ochrona pacjentów

Ustawa wprowadza także jasne zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej. Osoba, która uzna, że psycholog naruszył jej prawa lub zasady wykonywania zawodu, będzie mogła złożyć skargę do rzecznika dyscyplinarnego. W katalogu sankcji przewidziano m.in. zawieszenie, a nawet pozbawienie prawa wykonywania zawodu.

Nowe przepisy porządkują również obowiązki zawodowe – w tym konieczność zachowania tajemnicy, prowadzenia dokumentacji oraz ochrony danych osób korzystających ze wsparcia. Dodatkowo początkujący psychologowie, po uzyskaniu wpisu do rejestru, będą pracować pod opieką doświadczonego specjalisty, o ile nie wykażą wcześniejszego stażu zawodowego.

Spór o psychoterapię

Jednym z bardziej dyskutowanych elementów prac legislacyjnych była kwestia psychoterapii. Ostatecznie nie została ona wpisana do katalogu świadczeń psychologicznych wprost w ustawie, choć psycholog będzie mógł ją prowadzić na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Część środowiska – zwłaszcza psychologowie kliniczni – zwracała uwagę na ryzyko niejasności i dublowania ścieżek kształcenia.

Doraźna pomoc w sytuacjach kryzysowych

Ustawodawca przewidział również szczególne rozwiązanie dotyczące osób małoletnich i ubezwłasnowolnionych. W sytuacji kryzysu lub traumy psycholog będzie mógł udzielić im doraźnego wsparcia bez uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego.

Koniec fikcji prawnej

Nowa ustawa ma zastąpić regulację z 2001 roku, która formalnie obowiązywała, lecz w praktyce nie funkcjonowała – przede wszystkim z powodu braku przepisów wykonawczych i niepowołania samorządu. Tym razem ustawodawca zakłada kilkuletni okres przejściowy: zasadnicza część przepisów wejdzie w życie po upływie dwóch lat i trzech miesięcy od ogłoszenia.