Dr Iwona Brandys o jaworznickiej architekturze

W muzealnym cyklu pt. „Z Historią na Ty” 7 spotkanie, które odbyło się 8 maja, prowadziła dr Iwona Brandys. Temu spotkaniu nadano tytuł „Kto wybudował Jaworzno? Czyli opowieść o budowniczych, architektach i plastykach”.
[caption id="attachment_324173" align="aligncenter" width="2048"] Dr Iwona Brandys podczas prelekcji o jaworznickiej architekturze (fot. Muzeum Miasta Jaworzna)[/caption]

Iwona Brandys to historyk sztuki, dr nauk humanistycznych, kuratorka i edukatorka, kustosz w Muzeum Miasta Jaworzna.

- Wykład dotyczył wybranych aspektów sztuki i architektury z terenu Jaworzna, tym razem skupiłam się na sylwetkach twórców, które rozpoznałam i opisałam lub jestem w trakcie opisywania – relacjonuje dr Brandys. - Tematykę tę upowszechniam m. in. na lekcjach muzealnych, w wystawach, podczas spacerów historycznych i na konferencjach naukowych. Przedstawiony materiał dotyczył tej sfery mojej działalności jaką wykonuję w ramach badań nad regionalnym aspektem historii sztuki, bo naukowo zajmuję się również krytyką artystyczną i historią polskiej scenografii.

[caption id="attachment_324177" align="aligncenter" width="2048"] Dr Iwona Brandys, prelekcja o jaworznickiej architekturze (fot. Muzeum Miasta Jaworzna)[/caption]

Z powodzeniem realizuję również swój pierwszy zawód plastyka o specjalizacji wystawienniczej i fotograficzno - dokumentalnej. To plastyczne przygotowanie bardzo dobrze korelują z zadaniami kuratorki i naukowczyni. Moje studia nad regionem trwają już od ponad 20 lat, a Jaworzno jest główną orbitą wokół której cały czas krążę. Udało mi się już wyeksponować kilka aspektów naszego lokalnego dziedzictwa, stąd cykl wystaw: Skarby miasta. Skarby regionu. W ramach tego cyklu powstał Jaworznicki spacerownik architektoniczny, którego pierwszą część zaprezentowałam w formie wystawy plenerowej przed Muzeum Miasta Jaworzna, wykład był kontynuacją tej tematyki.

[caption id="attachment_324176" align="aligncenter" width="2048"] Dr Iwona Brandys, prelekcja o jaworznickiej architekturze (fot. Muzeum Miasta Jaworzna)[/caption]

Na spotkaniu przedstawiłam materiał, który nie jest jeszcze opublikowany, co czyni go niemal unikatowym. Pierwszy raz zaprezentowałam w Jaworznie projekt niedokończonego Domu Legionów, którego budowę rozpoczęto na jaworznickim rynku w 1929 roku. Spośród licznych ważnych obiektów i twórców omówiłam też postać autora rozbudowy kościoła w Jeleniu - Stanisława Filipkiewicza, a także Ludwika Mikołaja Grabińskiego budowniczego tej kaplicy i jego architektoniczne inspiracje. Warto wiedzieć że kruchta kościoła w Jeleniu jest najstarszą zachowaną przestrzenią kościelną w Jaworznie.

[caption id="attachment_324174" align="aligncenter" width="2048"] Dr Iwona Brandys, prelekcja o jaworznickiej architekturze (fot. Muzeum Miasta Jaworzna)[/caption]

Istotne jest również dla mnie, aby odkłamać obiegowe opinie, które narosły wokół niektórych obiektów, często utrwalane w sieci. Okazuje się też, że kiedy poznamy np. projektantów budynku naszego Urzędu Miejskiego, ich dorobek artystyczny i idee architektoniczne, w ramach których tworzyli, to wówczas spojrzymy z zaciekawieniem na tę modernistyczną formę jaką zaproponowano dla Jaworzna.

Albo kiedy poznamy idę Miasta Ogrodów Ebenezera Howarda to docenimy wartość naszych starych kolonii robotniczych czy peerelowskich osiedli: Powale-Wschód i Podłęże.

W Jaworznie mamy kilka świetnych realizacji typowych dla poszukiwań stylu narodowego w architekturze sakralnej, jaki dokonywał się w okresie międzywojennym. Ich autorami byli czołowi twórcy z kręgu architektonicznego Krakowa. Można też prześledzić dwa różne w formie osiedla, Osiedle Stare i OTK, bo wybudowane według projektów dwóch innych w myśleniu projektowym architektów, choć opierających się z konieczności, na tej samej socrealistycznej idei. Szczęśliwie się stało, że nie doszło do wyburzenia zabytkowego centrum miasta - mowa tu o zabudowaniach rynku i jego okolic - jakie było planowane w latach siedemdziesiątych XX w. No cóż w Jaworznie nie mamy zamku, pałacu co nie oznacza, że nie mamy świetnych tematów do przedstawienia, takich w których jak w soczewce odbijają narodowe jak i międzynarodowe idee artystyczne.