GEOsfera w Jaworznie z kolejnym etapem rozwoju. Nowe inwestycje zmienią północno-wschodnią część Sadowej Góry

Jaworznicka GEOsfera, od lat kojarzona z edukacją ekologiczną i geologiczną, przygotowuje się do największej od czasu powstania rozbudowy. Ośrodek, który od 2013 roku odwiedziło już ponad milion osób, ma wkrótce zyskać nowe funkcje naukowe, dydaktyczne i rekreacyjne. Miasto uruchomiło właśnie przetarg na zagospodarowanie dotąd niewykorzystanej części dawnego kamieniołomu Sadowa Góra.

Placówka od początku budowała swoją pozycję we współpracy ze środowiskiem akademickim. Wspólne projekty z Uniwersytetem Śląskim, Politechniką Śląską, Śląskim Uniwersytetem Medycznym, Państwowym Instytutem Geologicznym czy Polską Akademią Nauk sprawiły, że GEOsfera stała się nie tylko atrakcją turystyczną, ale także zapleczem badawczym i edukacyjnym. Rosnące zainteresowanie ofertą ośrodka oraz potrzeby partnerów naukowych stały się impulsem do zaplanowania dalszego rozwoju.

Inwestycja, której łączna wartość wynosi blisko 49 mln zł, w zdecydowanej większości zostanie sfinansowana ze środków unijnych. Ponad 37 mln zł pochodzi z programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Pozostałą część zabezpieczy budżet miasta. Trzy projekty ujęte w jednym postępowaniu przetargowym zajęły czołowe miejsca na liście rankingowej dofinansowań.

Zakres prac jest szeroki. Pierwszym elementem będzie rekultywacja północno-wschodniego fragmentu kamieniołomu oraz adaptacja dawnej prochowni na muzeum poświęcone historii wydobycia surowca i działalności cementowni „Szczakowa”. Drugi projekt zakłada budowę kompleksu naukowo-dydaktycznego, który ma stać się miejscem spotkań świata nauki, mieszkańców i lokalnego biznesu. Trzeci obejmuje stworzenie rozbudowanej trasy geologiczno-przyrodniczej z punktami widokowymi, podwieszanymi kładkami, ogrodem terapeutycznym, lapidarium, alpinarium, strefami odpoczynku, parkiem starych maszyn oraz wieżą widokową na szczycie Sadowej Góry.

Miasto zapowiada, że wszystkie działania będą prowadzone z poszanowaniem naturalnego charakteru terenu. Projekty oparto na idei tzw. „czwartej natury”, zakładającej przywracanie wartości przyrodniczych obszarom poprzemysłowym poprzez wspieranie naturalnych procesów regeneracji. W praktyce oznacza to zachowanie półnaturalnego krajobrazu i umożliwienie obserwacji zmian biologicznych w dawnym wyrobisku.

Do współpracy przy realizacji zaproszono geologów, biologów i architektów krajobrazu. Ich zadaniem będzie połączenie funkcji edukacyjnych i badawczych z rekreacyjnymi, tak aby przestrzeń pozostała atrakcyjna zarówno dla specjalistów, jak i odwiedzających.

Przetarg ogłoszono 2 lutego 2026 roku, a otwarcie ofert zaplanowano na 12 marca. Jeśli harmonogram zostanie dotrzymany, w najbliższych latach GEOsfera może stać się jednym z najbardziej kompleksowych przykładów zagospodarowania terenów poprzemysłowych w regionie.