Jaworzno mało znane – Osobliwości

Osobliwość to coś na swój sposób wyjątkowego, występującego raczej rzadko, wyróżniającego się na tle innych. Takie zjawiska dotyczą ludzi, miejsc czy sytuacji. Jakie natomiast osobliwości znaleźć można w granicach województwa, w którym żyjemy oraz w samym Jaworznie? Jak się okazuje jest tego całkiem sporo.

Województwo, w którym żyjemy, jest jednym z mniejszych w naszym kraju, a jednocześnie drugim pod względem populacji po województwie mazowieckim. Jest jednocześnie najbardziej zurbanizowanym regionem w Polsce i jednocześnie jednym z najbardziej zindustrializowanym. Ze względu na to województwo nasze jest jedynym w Polsce, w którym występuje więcej miast na prawach powiatu (19) niż samych powiatów (17). Obszar ten zresztą sam w sobie jest niezwykle zróżnicowany. Połowa jego obszaru to rzeczywiście Górny Śląsk, jednak pozostała część to historyczna Małopolska. Nie znajduje to wszak odzwierciedlenie ani w nazwie województwa, ani w jego heraldyce. Zróżnicowanie to zresztą jest o wiele głębsze. W obrębie „śląskiej części województwa” funkcjonuje przecież także Śląsk Cieszyński, a „małopolskiej części województwa” ziemia krakowska, Zagłębie, Podbeskidzie czy ziemia częstochowska. Jaworzno zaś położone jest na samym krańcu województwa śląskiego, na krańcu wschodnim, wcinając się w województwo krakowskie. A samo Jaworzno? Czym się wyróżnia?

To czwarta gmina miejska pod względem wielkości w województwie, a trzynasta w Polsce, licząca ponad 152 kilometry kwadratowe. To w bardzo dużej mierze tereny zielone, w obrębie których promieniście rozlokowane są dzielnice i osiedla. Jaworzno właściwe leży w centralnej części Jaworzna jako takiego. Ponadto, w przeszłości na terenie dzisiejszego Jaworzna funkcjonowały w różnych okresach trzy różne miasta; Jaworzno, Szczakowa i Jeleń. W okresie międzywojennym i po wojnie istniały ponadto, oprócz gminy miejskiej Jaworzno i gminy miejskiej Szczakowa, odpowiednio gminy wiejskie o tej samej nazwie. Istniały więc na swój sposób dwa Jaworzna i dwie Szczakowy, z tą tylko różnicą, że siedziba gminy wiejskiej Jaworzna ulokowana był w Jeleniu, a siedziba gminy wiejskiej Szczakowa w samej Szczakowej. Warto także dodać, że nasze Jaworzno nie jest jedynym w Polsce. Miejscowość o takiej nazwie funkcjonuje chociażby także w województwie opolskim. Czym jeszcze możemy się pochwalić?

A mianowicie witrażem, który zdobi frontową ścianę kolegiaty św. Wojciecha i św. Katarzyny w centrum Jaworzna. To trójkątny obraz o powierzchni 177 m kw. i wysokości 18,5 m. Główną postacią jest św. Wojciech w biskupiej tiarze, z wiosłem w jednej i krzyżem w drugiej dłoni. Autorem witrażu jest Jerzy Skąpski. Witraż powstał w pracowni Anny i Ireneusza Zarzyckich w Krakowie w 1997 r. Zbudowano go z okazji 1000. rocznicy śmierci patrona świątyni. Drugi tak duży witraż znajduje się w Rypinie. Ten drugi jest jednak zdecydowanie większy.

Dumą Jaworzna jest też wysoki komin Elektrowni Jaworzno III. Mierzy on 306 metrów i jest najwyższym kominem w Polsce i jednym z najwyższych kominów w Europie i na świecie. Zresztą przy budowie elektrowni, a dokładnie komina właśnie, uczestniczył jako pracownik obecny premier polskiego rządu, pan Donald Tusk.

Mamy też długą, ponoć najdłuższą w Polsce, a przynajmniej w całym regionie, nazwę ronda. Chodzi o rondo im. 308. Krakowskiego Dywizjonu Myśliwskiego, które znajduje się na Osiedlu Stałym. Jaworzno wyróżnia się także tym, że jako jedno z niewielu na świecie posiada trójkątny rynek, natomiast rodowitą jaworznianką jest wybitna polska piosenkarka Basia Trzetrzelewska.
Jarosław Sawiak