Opuszczone i zniszczone budynki w mieście. Kto odpowiada za bezpieczeństwo ruin i co decyduje o wysokości podatku?

Spacerując w pobliżu centrum Jaworzna, ale także zaglądając do innych dzielnic, można natrafić na opuszczone posesje. Ich stan jest zróżnicowany; od zabezpieczonych pustostanów po niszczejące szkielety konstrukcji, w których straszą puste otwory okienne. W jednej z rozmów padło pytanie: czy miasto może przejąć takie budynki i tereny, oraz czy wiadomo ile jest takich miejsc w Jaworznie? Pytamy i sprawdzamy

Wysłaliśmy pytania zarówno do urzędu miejskiego, jak i do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w mieście. Stan techniczny budynków leży wyłącznie w gestii ich właścicieli. Jak ustalił nasz portal, ani jaworznicki magistrat, ani  Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego (PINB) nie prowadzą statystyk obiektów zdegradowanych czy grożących zawaleniem na terenie naszego miasta. Gdy brakuje spadkobierców lub oficjalnego zgłoszenia o zagrożeniu, urzędnicy mają związane ręce, a procedury ciągną się latami.

Urząd odpowiada na nasze pytanie, że zgodnie z obowiązującym prawem za stan techniczny i bezpieczeństwo obiektu budowlanego odpowiada wyłącznie jego właściciel. W sytuacjach, w których nieruchomość "stwarza niebezpieczeństwo PINB może nakazać wykonanie zabezpieczeń, remontu, a nawet rozbiórki. Koszty tych działań ponosi właściciel" - czytamy w przesłanej do nas odpowiedzi.

Czy właściciele takich nieruchomości nadal są zobowiązani do płacenia podatku od nieruchomości?

Zarówno jaworznicki urząd miejski, jak i PINB w Jaworznie informują, że nie dysponują rejestrami określającymi liczbę pustostanów czy ruin na terenie naszego miasta. Gmina nie ma kompetencji prawnych do systematycznego kontrolowania stanu technicznego obiektów prywatnych, o ile do urzędu nie wpłynie oficjalne zgłoszenie o zagrożeniu bezpieczeństwa.

Z kolei PINB odmówił przedstawienia danych statystycznych za lata 2020–2025 dotyczących liczby decyzji nakazowych, rozbiórek, katastrof budowlanych czy nałożonych kar. Inspektorat wskazał na brak rąk do pracy. W odpowiedzi wskazano, że każda sprawa stanowi odrębne postępowanie administracyjne lub egzekucyjne, a zebranie zbiorczych danych przy obecnym stanie zatrudnienia uniemożliwiłoby realizację bieżących zadań ustawowych.

Co jednak w sytuacji, gdy właściciela nie ma lub nie można z nim nawiązać kontaktu? W bazie danych urzędu nie funkcjonują zestawienia działek o nieustalonym stanie prawnym lub braku spadkobierców. Księgi wieczyste prowadzone są przez sądy, a aktualizacja wpisów zależy wyłącznie od wniosków właścicieli. W przypadku braku postępowań spadkowych, w dokumentacji jako właściciele wciąż mogą figurować osoby zmarłe.

- Ogromna liczba nieruchomości w Polsce ma nieaktualne dane w księgach wieczystych, ale nie istnieje żaden rejestr, który pozwalałby to policzyć - czytamy w odpowiedzi nadesłanej z magistratu.

W sytuacjach, gdy nie można ustalić właściciela, a narastają należności podatkowe, gmina podejmuje kroki formalne, występując do sądu "o ustanowienie kuratora lub stwierdzenie nabycia spadku". Ta druga możliwość odbywa się tylko w ściśle określonych sytuacjach. W wyniku tych procesów sądowych nieruchomości mogą ostatecznie "przejść na własność gminy lub Skarbu Państwa". Urzędnicy zaznaczają jednak, że procedury te mają charakter "długotrwały i są całkowicie uwarunkowane od decyzji sądu oraz aktywności, lub jej braku, ze strony spadkobierców".