Potomkowie jaworznickich Żydów wysprzątali kirkut, cmentarz żydowski przeszedł gruntowne porządki

Potomkowie jaworznickich Żydów wspólnie zadbali o zabytkową nekropolię. Efekty widać od razu. Macewy z inskrypcjami i bogatą symboliką znów można zobaczyć w pełnej okazałości. Muzeum Miasta Jaworzna poinformowało o zakończeniu długo wyczekiwanych prac porządkowych na cmentarzu żydowskim w dzielnicy Podłęże. Jak podkreślono, było to możliwe dzięki zaangażowaniu dyrekcji placówki oraz grupy wolontariuszy zorganizowanej przez Sama Sontaga – którego rodzina w 1995 roku doprowadziła do restytucji nekropolii w Jaworznie.

W trakcie prac gruntownie oczyszczono i odchwaszczono teren, co pozwoli w przyszłości organizować w tym miejscu regularne spotkania i lekcje historii dla wszystkich zainteresowanych dziejami żydowskiej społeczności Jaworzna. W porządkach uczestniczyli także przedstawiciele gminy żydowskiej, którzy opiekowali się grobami swoich przodków.

Cmentarz żydowski w Jaworznie, potocznie nazywany kirkutem, został założony w drugiej połowie XIX wieku. Znajduje się przy alei Józefa Piłsudskiego, na terenie obecnego osiedla Podłęże. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1884 roku i należy do Zeva Wolfa, syna Abrahama. Nekropolia służyła miejscowej społeczności żydowskiej do 1942 roku, kiedy odnotowano ostatni pochówek.

Po II wojnie światowej cmentarz popadł w ruinę. Jego odbudowa stała się możliwa dzięki staraniom Róży Gerstner-Sonntag oraz finansowemu wsparciu jaworznickich Żydów mieszkających w USA i Izraelu. W 1995 roku, w 53. rocznicę zagłady jaworznickich Żydów, odsłonięto na kirkucie tablicę pamiątkową z inskrypcjami w językach polskim, hebrajskim i angielskim.

Obecnie cmentarz ma powierzchnię 0,25 ha i znajduje się na nim ponad 300 nagrobków zwróconych licami w stronę Jerozolimy. Wśród pochowanych są rabini, kapłani, cadycy, a także zwykli mieszkańcy Jaworzna, którzy przez blisko dwieście lat współtworzyli historię miasta.

Macewy zdobią bogate symbole i inskrypcje – m.in. misy z wodą oznaczające potomków Lewitów, lwy symbolizujące ród Judy lub imię zmarłego, korony dla uczonych, menory przy grobach kobiet, złamane drzewa wskazujące na nagłą śmierć czy regały z księgami, będące symbolem pobożności.

Dzięki wcześniejszym tłumaczeniom inskrypcji, wykonanym przez dr. hab. Leszka Hońdo z Instytutu Judaistyki UJ, możliwe było poznanie imion, rodowodów, zawodów i zasług pochowanych tu osób. Choć na kirkucie nie zachowały się groby dzieci, miejsce to wciąż pozostaje ważnym świadectwem dawnej, żydowskiej obecności w Jaworznie.