Historia z automobilami w tle, cz. II

Wszystko zaczęło się od zaskakującej prośby, którą pozostawiono na grobie Emila Rudawskiego, pochowanego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Jan Wolański, wnuk Emila, jaworznianin, baryton, śpiewak Teatru Wielkiego Opery Narodowej, odnalazł 2 maja 2021 r. tajemniczą kartkę: Poszukuję kontaktu do najbliższej rodziny ś.p. Emila Rudawskiego. Badam życiorys jego syna w celach genealogicznych i pracy nad książką biograficzną.
Autorem kartki był Marcin Dambek, prowadzący w Wielkiej Brytanii portal polishmotorcycle. Pan Jan odpowiedział na prośbę. Udało się skontaktować pana Dambka z pozostałą w Wielkiej Brytanii rodziną Tadeusza Rudawskiego. W wyniku działań pana Dambka 18 kwietnia w 120 rocznicę urodzin Tadeusza Rudawskiego odsłonięto na jego grobie pamiątkową tablicę w ramach projektu Polskie Miejsca Pamięci na Wyspach Brytyjskich.

[caption id="attachment_222221" align="aligncenter" width="640"] od lewej: Jadwiga Rudawska, Zofia Rudawska, Tadeusz Rudawski z mamą Michaliną Rudawską[/caption]

Wuj Tadeusz
Syn Emila, Tadeusz (1901-1963) był sportowcem motocyklowym, w zawodach motocyklowych 40-krotnie uplasował się na pierwszych miejscach, w tym w latach 1922-1926 odniósł 32 zwycięstwa na torze „Cracovii”.

[caption id="attachment_222220" align="aligncenter" width="640"] Tadeusz Rudawski, zdjęcie sprzed wojny[/caption]

Uznaje się Tadeusza Rudawskiego za niezwykłego konstruktora. Przed wojną Tadeusz Rudawski pracował na stanowisku kierownika Działu Motocyklowego w Biurze Studiów (konstrukcyjnym) Państwowych Zakładów Inżynieryjnych. Tadeusz Rudawski ma na swoim koncie skonstruowanie słynnego modelu motocykla Sokół 600 RT (R-Rudawski, T-Turystyczny).

[caption id="attachment_222218" align="aligncenter" width="640"] Tadeusz Rudawski, lata 30-te[/caption]

Motocykl ten produkowany był w latach 1935-1939 przez warszawskie Państwowe Zakłady Inżynierii. Pierwsza znana fotografia motocykla pochodzi z 1933 r. Zamieszczono ją w miesięczniku „Turysta i auto”. Oznacza to, że prototyp ukończono jesienią lub zimą 1932 r. Pierwsze egzemplarze zeszły z taśmy produkcyjnej w 1935 r. Wyprodukowano ok. 1400 sztuk. Cena motocykla wynosiła 2300 zł., cena wózka bocznego luksusowego wyposażonego w resorowane koło wynosiła w czerwcu 1939 r. 750 zł. Dla wspierania rozwoju motoryzacji polskiej sprzedaż tego motocykla objęta była rabatem w wys. 20 procent. Odliczenia rabatu dokonywano od podatku dochodowego. To na tym motocyklu w sierpniu 1939 r. Tadeusz Rudawski wjechał na Kasprowy Wierch (1987 m. n.p.m.) od Kuźnic przez Myślenickie Turnie. Motocykl ten produkowano dla wojska, nadwyżki sprzedawano na rynku.

[caption id="attachment_222219" align="aligncenter" width="640"] Tadeusz Rudawski, lata 30-te[/caption]

Po kampanii wrześniowej Tadeusz Rudnicki więziony był przez NKWD, uniknął rozstrzelania w Katyniu, przedostał się na wschód, potem na Bliski Wschód. Tu trafia do Armii Polskiej, jako goniec motocyklowy do 1944 r. Z rozkazu naczelnego wodza w 1944 r. trafia do Wielkiej Brytanii, tam pozostał na stałe. W marcu 1944 r. inż. Tadeusz Rudawski, już jako podporucznik, otrzymał przydział do Sekcji Studiów Broni Pancernej i Motoryzacji Wojskowego Instytutu Technicznego Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii z siedzibą w szkockim Edynburgu. W alianckich i polskich biurach projektowych w Wielkiej Brytanii pracowało ok. 70 proc. polskich konstruktorów, organizatorów produkcji i technologów, spośród 5,5 tysiąca inżynierów i techników, którzy po Kampanii Wrześniowej przedostali się do Wielkiej Brytanii. Po przybyciu do Edynburga ppor. Rudawski objął 5 kwietnia 1944 r. funkcję referenta w 36-osobowej grupie W tej grupie opracowano m.in. produkcję angielskiego motocykla wojskowego i rozpoczęto studia konstrukcyjne nad motocyklem polskim, opracowano też projekt przestawienia brytyjskiego przemysłu samochodowo-motocyklowego na produkcję wojenną. Inż. Rudawski rozpoczął w listopadzie 1944 r., jako kierownik zespołu konstrukcyjnego, tworzenie własnego projektu motocykla S-150 (skrót od nazwy Sokół 150). Budowę prototypu rozpoczęto w 1945 r. W sierpniu 1946 r. motocykl został zaprezentowany Szefowi Instytutu. Ostatecznie Instytut rozwiązano w 1947 r.

[caption id="attachment_222217" align="aligncenter" width="640"] Siedzą od lewej: Jan Wolański (ojciec Jana Wolańskiego), Tadeusz Rudawski, stoją od lewej: Zofia Wolańska (siostra Tadeusza Rudawskiego, mama Jana Wolańskiego), babcia Michalina Rudawska (mama Tadeusza Rudawskiego i Zofii Wolańskiej), Adam Wolański (brat Jana Wolańskiego, motocyklista i inżynier), Wanda Rudawska (druga żona Tadeusza Rudawskiego), dom rodziny Wolańskich w Jaworznie, rok 1960.[/caption]

Inż Rudawski nie powrócił do Polski, owładniętej przez wpływy sowieckie. Po wojnie pracował jako samodzielny konstruktor w H.Miller&Co. Ltd. Firma ta powstała w Birmingham w 1896 r. Do jej pierwszych sukcesów zaliczana jest własnej produkcji lampa naftowa, która z końcem XIX w. sprzedawana była w całej Europie. Tadeusz Rudawski miał dwie żony, pierwsza Zofia zmarła w Anglii, z tego związku narodził się jedyny syn Andrzej. Druga żona to Wanda. Tadeusz Rudawski miał trzy wnuczki. Tadeusz Rudawski zmarł 07.09.1963 r. w Birmingham, tam też został pochowany. 18 kwietnia w 120 rocznicę urodzin Tadeusza Rudawskiego odsłonięto na jego grobie pamiątkową tablicę w ramach projektu Polskie Miejsca Pamięci na Wyspach Brytyjskich.
Ela Bigas