USG jamy brzusznej – jak przygotować się do badania i jak często je robić?

Badania obrazowe pomagają ocenić stan narządów wewnętrznych i często pozwalają wykryć nieprawidłowości jeszcze przed pojawieniem się wyraźnych objawów. Należy do najczęściej wykonywanych badań diagnostycznych, dlatego warto wiedzieć, kiedy lekarz może je zalecić oraz jak odpowiednio przygotować się do wizyty. Jak przygotować się do USG jamy brzusznej? Poznaj najważniejsze informacje.

Ultrasonografia jest nieinwazyjną metodą obrazowania wykorzystującą fale ultradźwiękowe. Pozwala ocenić wielkość, kształt oraz budowę narządów znajdujących się w obrębie jamy brzusznej. Badanie nie wiąże się z bólem ani koniecznością naruszania tkanek, dlatego od wielu lat zajmuje ważne miejsce w diagnostyce.

Lekarz może ocenić między innymi wątrobę, trzustkę, śledzionę, nerki, pęcherzyk żółciowy, drogi żółciowe oraz pęcherz moczowy. Uzyskany obraz pozwala wykryć wiele zmian, zanim dojdzie do rozwoju poważniejszych problemów zdrowotnych.

Prawidłowe przygotowanie do USG jamy brzusznej ma duży wpływ na jakość uzyskanego obrazu. Pozostałości pokarmu, nadmiar gazów jelitowych lub niewłaściwe wypełnienie pęcherza moczowego mogą utrudnić ocenę narządów.

Przez 1–3 dni przed badaniem warto stosować preparaty ograniczające wzdęcia, dostępne bez recepty. W tym samym czasie zaleca się lekkostrawny sposób odżywiania oraz rezygnację z napojów gazowanych. Dzień przed wizytą najlepiej wybierać potrawy ubogotłuszczowe.

W dniu badania należy pozostać na czczo przez około 6 godzin. Wodę można pić w niewielkich ilościach, małymi łykami. Nie zaleca się żucia gumy ani palenia papierosów. Leki przyjmowane na stałe zwykle można zażyć o zwykłej porze, jednak powinno to nastąpić najpóźniej godzinę przed rozpoczęciem badania.

Podczas wizyty pacjent leży na plecach. Lekarz nakłada na skórę specjalny żel, który ułatwia przenikanie fal ultradźwiękowych i przesuwa głowicę po powierzchni brzucha. Samo badanie zazwyczaj nie powoduje bólu, choć chłodny żel lub ucisk w bolesnym miejscu mogą wywołać krótkotrwały dyskomfort. W trakcie oceny narządów specjalista może poprosić o zmianę pozycji ciała, nabranie powietrza albo chwilowe wstrzymanie oddechu. Cała procedura trwa zwykle około 30 minut. Po jej zakończeniu nie ma potrzeby pozostawania w placówce ani ograniczania zwykłej aktywności.

USG jamy brzusznej pozwala rozpoznać wiele zmian obejmujących narządy znajdujące się w tej okolicy. Badanie pomaga wykryć między innymi zmiany nowotworowe, torbiele, marskość lub stłuszczenie wątroby, złogi w pęcherzyku żółciowym i drogach żółciowych, a także zaburzenia przepływu krwi. Może również wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie pęcherzyka żółciowego, kamicę żółciową, tętniaka aorty, wodonercze czy powiększenie śledziony. Wczesne rozpoznanie takich zmian pozwala szybciej rozpocząć dalszą diagnostykę lub leczenie.

Badanie zaleca się profilaktycznie, ale także wtedy, gdy pojawiają się trudne do wyjaśnienia dolegliwości. Powodem do wykonania badania mogą być bóle brzucha, nagły spadek masy ciała albo zwiększenie obwodu brzucha bez wyraźnej przyczyny. Lekarz może skierować pacjenta również w przypadku biegunek, wymiotów, krwawień z układu pokarmowego lub rozrodczego, zaparć, problemów z oddawaniem moczu, gorączki, napięcia powłok brzusznych, urazów brzucha czy wyczuwalnych guzów. Badanie wykonuje się także przy podejrzeniu chorób wątroby, nerek, trzustki, żołądka oraz pęcherzyka żółciowego.

Aparat wysyła fale ultradźwiękowe, które odbijają się od poszczególnych tkanek w różnym stopniu. Następnie wracają do głowicy, a urządzenie przekształca je w obraz widoczny na monitorze. Wynik może mieć postać obrazu dwuwymiarowego, wykresu, a w wybranych sytuacjach również krótkiej sekwencji przedstawiającej pracę narządu. Dlatego właśnie pusty żołądek oraz odpowiednie wypełnienie pęcherza moczowego mają tak duże znaczenie dla wiarygodności badania. Na ostateczną ocenę wpływa również doświadczenie lekarza wykonującego badanie oraz możliwości aparatu.

Przeciwwskazaniem do wykonania badania są otwarte rany, oparzenia oraz infekcje skóry w obrębie brzucha. Trzeba je również przełożyć po badaniu górnego odcinka przewodu pokarmowego z użyciem środka kontrastowego, ponieważ może on utrudnić prawidłową ocenę obrazu. Warto zachować także wcześniejsze wyniki wraz ze zdjęciami z badania. Ułatwiają one porównanie obrazów wykonanych w różnych odstępach czasu, nawet wtedy, gdy poprzednia ocena nie wykazała żadnych odchyleń.

Częstotliwość wykonywania USG jamy brzusznej zależy od wieku, stanu zdrowia oraz wskazań lekarza. Badanie wykonuje się profilaktycznie co pewien czas, a częściej wtedy, gdy pojawiają się niepokojące objawy lub istnieje podejrzenie choroby wymagającej kontroli. Regularna dokumentacja badań ułatwia porównywanie kolejnych wyników i ocenę ewentualnych zmian zachodzących w narządach.