Jawor w Jaworznie: Szokujące fakty i ciekawostki​ z Cezarówki Dolnej

Przypomnę, że 3 stycznia przeszedłem się po Korzeńcu, na którym udokumentowałem skutki wycinki. Potem mając sporo czasu udałem się do zarośli znajdujących się około 300 metrów na zachód od skrzyżowania drogi 79 z ulicą Cezarówka Dolna. W tej okolicy główna droga wcina się w stok wzniesienia. Do tej pory nader często penetrowałem tutejsze zarośla, ignorując skraj skarpy. Tym razem przeszedłem się skrajem skarpy stosując się do mojej ulubionej zasady – nie ma drogi, nie ma problemu. Chaszcze, przez które się przedzierałem, tworzą w zmiennych proporcjach śliwy tarniny, derenie świdwy oraz głogi.

W związku ze śmiercią jawora z jaworznickiego rynku, w komentarzach pojawiło się pytanie, czy Jaworzno to dobre miejsce dla drzew tego gatunku. Moje dotychczasowe obserwacje wskazują na to, że jak najbardziej pomijając oczywiście płytę rynku. Wszak już blisko biblioteki oraz muzeum te drzewa mają się bardzo dobrze. To samo dzieje się w okolicy skrzyżowania ulic Grunwaldzkiej i Jana Matejki. Inne drzewo tego gatunku zamieszkało na pokojach opuszczonej chaty przy skrzyżowaniu ulic świętej Barbary i Obrońców Poczty Gdańskiej. Takich doskonałych miejsc jest sporo. Jedno z nich odkryłem dopiero co. Są tam dwa wysokie krzewy oraz dwa okazałe drzewa. Jawor nosi łacińską nazwę Acer pseudoplatanus. Bierze się to z tego, że im starszy, to tym bardziej na podobieństwo platanu zrzuca płaty kory. Inną ważną cechą są dłoniaste pięcioklapowe liście o zaokrąglonych klapach.

Po wycięciu drzewa zazwyczaj pozostaje pniak. Ten pozostawiony samemu sobie nierzadko nie przyjmuje do wiadomości, że coś mu ubyło i wypuszcza pędy, z których jest w stanie się odrodzić do bardzo wysokiego krzewu. Pierwsze z odrodzonych tym sposobem drzew ma pięć grubych pni o srebrzystej korze. Są one młode i dlatego nie ma jeszcze zjawiska łuszczenia się starej kory. O tym, że mamy do czynienia z tym gatunkiem świadczy zalegająca pod nim masa opadłych liści. Na wielu z nich znajdują się plamy grzyba, czerniaka klonu – Rhytisma acerinum. Po przejściu kolejnych kilkudziesięciu metrów natrafiłem na drugi okazały krzewiasty okaz tego gatunku. Ma on cztery okazałe pnie wyrastające tak jakby z jednego punktu i kilka cieńszych. Jeden z pni już ma łuszczącą się korę. Pnie naszego bohatera posiadają liczne osobliwie gojące się rany po opadłych gałęziach i gałązkach. Centralną pustkę z martwego drewna otaczają koncentryczne kręgi starszej kory. Na jednym z pni pojawiła się kępka mchu, który oznaczyłem jako krótkosz szorstki – Brachytnecium rutabulum.

Na typowe okazałe drzewa tego gatunku natrafiłem, kiedy opuściłem gęstwinę krzewów i trafiłem na miejsce, gdzie teraz jest jakiś parking i plac budowy. Pierwotnie w tej okolicy natrafiłem na warpie, czyli resztki szybików po eksploatacji kruszców. Pierwsze z drzew znajduje się na granicy zarośli oraz placu. Drzewo ma charakterystycznie łuszczącą się korę i regularnie rozgałęzioną koronę. Drugie jeszcze bardziej okazałe i jeszcze bardziej regularnie ukształtowane drzewo znajduje się przy wjeździe na utworzony tutaj parking. Tak na pierwszy rzut oka obydwa drzewa, chociaż okazałe nie mają wymiarów pozwalających zaliczyć je do grona pomników przyrody ożywionej. Aby tak się stało musiały by mieć 250 cm obwodu na wysokości 130 cm od ziemi. Aczkolwiek w drugim przypadku kto wie. Będę musiał zmierzyć. Nasi bohaterowie są w dobrej kondycji, chociaż w obrębie koron znajdują się martwe konary. Obecnie największym zagrożeniem dla wszystkich tutejszych drzew jest fakt, że znajdują się w obrębie pasa drogowego drogi krajowej, którym jest odcinek ulicy Krakowskiej.

PS Druga tegoroczna wycieczka odbędzie się w sobotę 24 stycznia 2026