25 grudnia - Boże Narodzenie

Boże Narodzenie jest czasem rodzinnych spotkań i dniem wróżb matrymonialnych.

Jezu...
Zapal w nas poczucie lepszej przyszłości,
Daj Panie poczucie celów jaśniejszych...
(fragm. kolędy powstańców 1863 r.)

Pierwotnie, w IV wieku n.e., święto to obchodzono 2 lub 6 stycznia, później przeniesiono je na 25 marca, 19 kwietnia, a nawet 20 maja. Ostatecznie termin uroczystości ustalono na 25 grudnia.

W dawnych czasach na wsiach w ten dzień chłopcy urządzali wyścigi ku dzwonnicy - ten, kto pierwszy zadzwoni, ten się pierwszy ożeni. Święto to rozpoczynało czas śpiewania pieśni bożonarodzeniowych – kolęd.

Jak podaje tradycja, autorem pierwszej kolędy był św. Franciszek z Asyżu. Do Polski poprzez Zachód kolędy dotarły najprawdopodobniej w XIV wieku. Pierwszymi polskimi kolędami były te, które tłumaczono ze śpiewników braci czeskich, a było ich trzydzieści jeden.

Pierwsza polska kolęda, znana z rękopisu, pochodzi z 1424 roku. Zaczynała się od słów Zdrów bądź krolu anjelski.... Z końcem XVI wieku kaznodzieja Piotr Skarga napisał słowa pieśni W żłobie leży- śpiewano ją do melodii poloneza koronacyjnego króla Władysława IV.



Jedną z popularniejszych polskich kolęd - Przybieżeli do Betlejem - napisano na początku XVII wieku. Kolęda Bóg się rodzi wykorzystuje melodię staropolskiego poloneza, Hej, bracia, czy wy śpicie - krakowiaka. Dzisiaj w Betlejem śpiewana jest do melodii mazura.

Wiele kolęd niosło ze sobą treści patriotyczne, wzbudzając nadzieję na odrodzenie się narodu, chociażby ta z XIX wieku, autorstwa poety Gustawa Ehrenberga:

Bóg się rodzi, Bóg się rodzi...
Już piękniejsze słonce wschodzi
wnet opadną z nóg łańcuchy...

Często pisano do starych kolęd nowe słowa o takim właśnie narodowym charakterze.

Z początkiem XIX wieku w swoim Wielkim śpiewniku kościelnym ks. Mioduszewski dokonał pierwszego podziału pieśni bożonarodzeniowych na te o poważnym charakterze, do śpiewania w kościołach i te o charakterze świeckim, do śpiewania w domu i przez kolędników. Te ostatnie nazywano pastorałkami lub kantyczkami.

e.bigas

UWAGA: Archiwum dyskusji na forum znajdziesz tutaj.