Jaworzno mało znane – Długoszynek - osada pełna tajemnic

Długoszynek to przykład kolejnej nazwy miejscowej z terenu współczesnego Jaworzna, która uległa klasycznemu zdrobnieniu. Nie oznacza z całą pewnością tego samego co pełna nazwa Długoszyn ani jej nie zastępuje. W większym czy mniejszym jednak stopniu do niej niewątpliwie nawiązuje.

Długoszyn to osada o średniowiecznych korzeniach. Jej początki to przełom dwunastego i trzynastego wieku. Niewątpliwe co najmniej dwa razy o mały włos nie przepadł ostatecznie. Po raz pierwszy niedługo po powstaniu, najprawdopodobniej w okresie tzw. wojen o grody, kiedy to zapewne za czasów księcia krakowskiego Bolesława V Wstydliwego został zrównany z ziemią jako jedna z nadgranicznych osad, w ramach walk pomiędzy książętami dzielnicowymi. Osada pojawia się dopiero w stuleciu piętnastym, a osadnictwo to, które tutaj odżyło, niemal na pewno ma charakter wtórny.

Po raz drugi wieś o mały włos nie przeszła do historii w wieku dziewiętnastym,  kiedy to w drugiej jego połowie ledwie nie spłonęła również. Jeśli dodamy do tego fakt, że w wieku dziewiętnastym warunki bytowania we wsi pod wieloma względami były tragiczne i osada dotykana była przez epidemię chociażby cholery, to okoliczność, że wieś w ogóle przetrwała jest zdumiewająca.
Dlaczego tak się stało? Być może dlatego, że przez wieki była w dużej mierze wyizolowana. Stanowiła swego rodzaju wysepkę na północnych obrzeżach współczesnego terenu Jaworzna. To co wieś łączyło z resztą świata to kilka lokalnych dróg. Być może owa izolacja w jakimś stopniu, przynajmniej częściowo pomogła wsi przetrwać.

Ale to właśnie na południowych obrzeżach Długoszyna, owym swoistym wielowiekowym pustkowiu, nieopodal granicy z Niedzieliskami, na mapie Katastru Galicyjskiego pojawiła się nowa, choć odosobniona nazwa miejscowa. Chodzi tutaj o tytułowy Długoszynek. Był to obszar rozciągający się od południowego rejonu pól i lasów oddzielających wieś od Dąbrowy. Następnie zmierza poprzez oś dzisiejszej ulicy Chropaczówki w kierunku tzw. Strugi i terenu gdzie w XIX wieku przebiegała granica z wsią Szczakowa. Teren tzw. Długoszynka był w większości polny i rolniczy. Widać tam pojedyncze elementy lokalnej zabudowy. Dodać też trzeba, że jest to w większości pustkowie pomiędzy Długoszynem, a Niedzieliskami. Sama nazwa zaś pojawia się (na ile dziś jest to wiadomym) na jednej jedynej mapie wspomnianego Katastru Galicyjskiego. Okazała się więc swego rodzaju efemerydą. Nazwy takiej trudno szukać na innych mapach z epoki. Ciężko odnaleźć takową także w relacjach najstarszych mieszkańców osady.

Czym więc był ów efemeryczny Długoszynek? Zapewne drogą do samej wsi, swego rodzaju przysiółkiem, z rozsianą rzadką, bardzo sporadyczną zabudową i terenami uprawnymi. Był więc swego rodzaju początkiem, wstępem do Długoszyna, stąd być może owo tytułowe zdrobnienie. Nie kryło raczej w sobie pejoratywnego zabarwienia. Miało raczej zneutralizowany charakter. Niestety, nazwa ta pojawiła się raz, będąc sporadycznym określeniem, odzwierciedlonym na jednej zaledwie mapie. Niewątpliwie wszak nazwa taka występowała, skoro uwieczniona została. Co jednak dokładnie za sobą kryła, nie sposób jednoznacznie tego określić. Dziś w zbiorowej świadomości nie ma już bowiem po niej śladu. Tak więc jej pochodzenia i prawdziwego znaczenia możemy się co najwyżej domyślać.
Jarosław Sawiak