Jaworzno mało znane – Pod zegarem i nie tylko

Dzisiaj, Szanowni Państwo, o miejscach na terenie Jaworzna, których określenia zaczynają się od przyimka „pod”. Jest to rzecz jasna nieodmienna część mowy, określające swego rodzaju stosunki przestrzenne. I tak też w rzeczy samej jest w tym przypadku.

Chciałbym zacząć od miejsca, które zapewne znane jest przez niejednego Jaworznianina, choć raczej tego nieco starszego. Chodzi bowiem o miejsce w ścisłym centrum miasta, na osi ulicy Grunwaldzkiej. Mowa tutaj natomiast o niewielkim zaułku, naprzeciw dawnego sklepu Merino. Znajduje się tam niewielki sklepik spożywczy, który funkcjonuje pod nieformalną nazwą „pod zegarem”. W rzeczy samej u wlotu w zaułek usytuowany jest u góry zegar, który „zdeterminował” nazwę tego miejsca. Zegar co prawda już dawno się zatrzymał i nie prezentuje się dziś zbyt okazale, jednak jeśli podać by na mieście taką właśnie nazwę, nazwę „sklep pod zegarem”, to bardzo wielu zapewne wie, o jakie miejsce chodzi. Sklepik ten jest swego rodzaju fenomenem. Powstać miał na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku i pomimo upływu czasu funkcjonuje do dzisiaj. Co jeszcze warte zaznaczenia, sklep ten pomimo zacisznej i skrytej nieco lokalizacji oparł się próbie czasu i konkurencji. Korzystają z jego usług głównie ludzie nieco starsi, zapewne przyzwyczajeni przez lata do jego usług. Kiedy powstawał, słynął z bardzo dobrego zaopatrzenia, zresztą w czasach kiedy powstawał, tego typu sklepów było niewiele. To co natomiast wyróżnia go do dziś to fakt, że można w nim kupić mleko w woreczku, mleko, które można rzecz jasna przeznaczyć na kwaśne mleko. Dziś nie jest to rzeczą oczywistą.

Kolejnym miejscem jest to, które określane bywa jako „pod krzyżem”. Często mylnie utożsamiane jest z miejscem zwanym „pod Merino”. Co prawda sąsiadują one ze sobą, ale nie do końca stanowią to samo. Sklep Merino znajdował się naprzeciw wspomnianego sklepu „pod zegarem” i to, co było w jego okolicy określano jako „pod Merino”.

Natomiast „pod krzyżem” to miejsce ulokowane bardziej w stronę dawnego Konsumu. Krzyż ten stoi do dziś. To właśnie tutaj rodził się jaworznicki kapitalizm i przedsiębiorczość. Zanim bowiem prywatny handel znajdował się na ulicy Sienkiewicza, czy potem na manhattanie – rodził się i funkcjonował właśnie w pobliżu owego krzyża. Nie wiadomo niestety, w jakich okolicznościach i kiedy dokładnie ów krzyż postawiono. Tego typu obiekty zazwyczaj stawiano z jakiegoś wyraźnego powodu. Co takiego stało się w tym miejscu? Tego jak dotąd nie udało się ustalić. Niewykluczone, że wyjaśnienie najprostsze jest najbardziej zasadne. Zakładając, że krzyż ten postawiono na przełomie XIX i XX wieku, pamiętajmy jednocześnie, że kilka pokoleń temu nie było tutaj zabudowy. Znajdowały się tutaj pola uprawne. Niewykluczone więc, że postawiono go tutaj jako krzyż przydrożny czy na rozstaju dróg. Po prostu. Jeśli jego metryka jest jednak wcześniejsza, sprawa komplikuje się zdecydowanie.

Kolejnym miejscem z przyimkiem „pod” jest to, które określone bywa jako „pod kasztanami”. Znajduje się ono w sąsiedztwie Agory, tuż przy przejściu z ulicy Sienkiewicza na ulicę Mickiewicza. Znajdowały się tam i znajdują do dziś budki handlowe. A że nad nimi dominowały okazałe kasztany właśnie, to stąd taka, a nie inna nazwa. Każdy więc kto mówił, że kupił coś „pod kasztanami”, miał na myśli to właśnie miejsce i wszyscy wiedzieli o co chodzi.

Na koniec przenieść się wypada „pod arkady”. Określenie to jest rozpowszechnione i ogólnie znane. Znajduje się w obrębie Osiedla Tadeusza Kościuszki, nieopodal ulicy Jana Matejki. Osiedle to, podobnie jak obiekt zawierający owe „arkady” zostało zaprojektowane przez profesora Aleksandra Grygorowicza, tego samego architekta, który zaprojektował też Podwale. Co ciekawe, owe arkady wcale arkadami nie są. Są raczej podcieniami. Jednak powszechnie przyjęła się nazwa „arkady” i taka funkcjonuje do dziś. Dawniej miejsce to było bardziej popularne. Funkcjonowały tam bowiem sklepy i punkty usługowe, których w przeszłości było zdecydowanie mniej niż dziś.

Jarosław Sawiak