Zielone akcenty. Sprawdź, co kryje ekosystem mchów w lasach Jaworzna.

Ponownie wszystko pokrył puchowy śniegu tren. Na szczęście niedawno odbyłem dwie wędrówki po Jaworznie, kiedy jeszcze cokolwiek było widać. Pierwszy raz miał miejsce 6 lutego. Wówczas odwiedziłem las położony na zachód od ulicy Długoszyńskiej. Bywałem w nim czasami, ale do tej pory penetrowałem jego południowo-zachodnie płaty. Teraz skupiłem się na płacie południowo-wschodnim. W tym artykule skupię się na tym, co widziałem tego dnia. Dla porządku wspomnę jeszcze, że w trakcie minionej zapowiadanej na 14 lutego wycieczki odwiedziliśmy rejon źródła Siarczanej.

Tutejszy drzewostan jest typowym lasem gospodarczym. W drzewostanie botanicznie szału nie ma. Lokalnie dominują brzozy brodawkowate. Jest sporo sosny zwyczajnej. Obydwa gatunki w znacznej części zbliżają się do osiągnięcia wieku rębności. Pojawia się pewna ilość dębu szypułkowego. Zauważyłem nawet wierzbę iwę oraz czeremchę pospolitą. Z drzew iglastych trafia się świerk pospolity. Do tego dochodzi znacząca domieszka amerykańskiego dębu czerwonego. Jest jeszcze czeremcha amerykańska. Obydwa gatunki to groźni, zieloni najeźdźcy. Trafiła się jeszcze robinia akacjowa. Las jako taki nie ma gęstej warstwy krzewów oraz krzewinek i dlatego jest łatwy do przejścia w myśl zasady nie ma drogi, nie ma problemu. Lokalnie pojawiają się płaty orlicy pospolitej. Zanim przejdę do występujących tutaj mszaków wspomnę jeszcze porosty. Z nich dominuje chrobotek szydlasty. Do tego dochodzą sinozielone płaty misecznicy proszkowatej. Obydwa gatunki zasiedlają żywe i martwe drewno.

Mszaki a dokładniej mchy są bardzo ważnym elementem każdego ekosystemu. Zazwyczaj tworzą czwartą warstwę leśnego zbiorowiska. Część z nich porasta butwiejące drewno. Do tego dochodzą gatunki spełniające się w roli epifitów. Po prostu kolonizują drzewa. Już na wejściu do lasu na pniu wierzby iwy wyrastają liczne skupiska szurpka przeźroczystego. Z kolei na bardzo wielu drzewach oraz martwym drewnie dominuje krótkosz szorstki. Innym lokalnym dominującym gatunkiem jest rokiet cyprysowy. Trafił się gatunek podlegający ochronie częściowej, jakim jest brodawkowiec czysty. Cała trójka to gatunki bardzo pospolite w Jaworznie. Rzadziej trafia się szydłosz. Tutaj był na kilku pniakach. Innym niezbyt często widywanym gatunkiem jest rozetnik. Tutaj trafił się na korzeniach wywróconej sosny zwyczajnej. Mech jest dość niski, posiadający szerokie blaszki liściowe zakończone szydlastym wyrostkiem. Na tej samej karpie wyrastają płaty żurawca falistego oraz złotowłosu strojnego, kuzyna płonnika. Innym niezbyt często widywanym gatunkiem jest widłoząb miotłowy. Ten mech wyróżnia się bardzo długimi nitkowatymi listkami. I on podlega ochronie częściowej.

Opuszczając las zanim zamknąłem pętlę tej wędrówki, zauważyłem sporego dęba szypułkowego. Na nim zauważyłem kępki mchu. To gatunek zasługujący na szczególną uwagę. Jego listki były wyraźnie skłębione. Pomiędzy nimi są liczne gruszkowate puszki zarodnionośne pobawione wyraźnej sety. To przedstawiciel rodzaju nastroszek – Ulota. Wysoce prawdopodobnym gatunkiem jest Ulota crispa – nastroszek kędzierzawy. To moje drugie spotkanie z tym gatunkiem na terenie Jaworzna. Pierwszy raz był w Jeziorkach. Moje pierwsze spotkanie z gatunkami tego rodzaju miało miejsce w 2023 roku na terenie gminy Skawina. Generalnie do 2014 roku wszystkie siedem polskich gatunków tego rodzaju podlegało ochronie ścisłej. Teraz ten typowany jest chroniony częściowo. Według zaprzyjaźnionych briologów ten rodzaj jest obecnie w stanie ekspansji i będzie spotykany coraz częściej.

PS Czwarta tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 28 lutego 2026