Zielony i białe kwiaty w Wilkoszynie. Storczyk listera i rzadkie rośliny runa leśnego

Jak mam nadzieję powszechnie wiadomo, że w Jaworznie, a szczególnie jego lasach, gdzie by nie splunąć, można w storczyka trafić. W Polsce nie jest to już takie proste, skoro aż do października 2014 roku wszystkie gatunki tej rodziny podlegały ochronie ścisłej. Teraz też wszystkie są chronione, ale niektóre tylko częściowo. Jednym z nich jest listera jajowata – Listera ovata. W sobotę 23 maja podczas naszej standardowej wycieczki na kwitnącą grupę tego gatunku natrafiliśmy przy skałkach w Jerzmanowicach. Czas zatem był najwyższy, aby sprawdzić, czy jaworznickiej okazy także wyglądają kwitnąco.

Naszej bohaterki poszukiwaliśmy w północno-zachodnim skrawku większego kompleksu leśnego położonego na południe od ulicy Ciężkowickiej, a na wschód od ulicy Wilkoszyn. Generalnie drzewostan niczym szczególnym się nie wyróżnia. To po prostu bór bardzo mieszany o podwyższonej wilgotności podłoża. Dominują sosny zwyczajne. Jest sporo brzozy brodawkowatej. Do tego dochodzi wilgociolubna brzoza omszona. Bardzo mieszany charakter boru podkreśla obecność amerykańskiego dębu czerwonego oraz czeremchy amerykańskiej. Tutaj tropienie naszej bohaterki nie było łatwe. Poszukiwaliśmy bowiem w zielonym tłumie zielonego storczyka o drobnych zielonych kwiatach. Na początku natrafialiśmy wyłącznie na okazy złożone z dwu sporych jajowatych listków. Miejscami trzeba było bardzo uważać, aby któregoś nie rozdeptać. W końcu gdzieś tak pośrodku penetrowanego płatu trafiły się trzy osobniki kwitnące. Na łodyżce znajdują się liczne drobne kwiatki. Charakterystyczna rozwidlona warżka osiąga do 1 cm długości. Powyżej znajdują się pozostałe elementy. Całość w ogólnym zarysie przypomina zielonego aniołka. Listera uchodzi za jeden z najpospolitszych polskich storczyków o szerokiej amplitudzie ekologicznej. Stanowisko z Wilkoszyna, jako jeden z rodzajów borów jest wyjątkowe wśród jej wyborów. W Jerzmanowicach było to klasycznie preferowane miejsce zasobne w węglan wapnia.

Wśród roślin runka wyróżniły się gatunki o białych kwiatach. Było sporo konwalii majowej, ale swoją uwagę skierowałem na dwa inne. Pierwszym z nich była tytułowa gruszyczka okrągłolistna. Jest to jeden z kilku gatunków rodzaju roślin zielnych o liściach zebranych w różyczkę. Te często są zimozielone, okrągławe. Kwiaty wyrastają na sporych łodyżkach, gdzie tworzą wszechstronne grona. U naszej bohaterki łodygi są zielone, tępo kanciaste. Liście są okrągławe o niewyraźnie karbowano-ząbkowanych brzegach. Bardzo charakterystyczne cechy tkwią w białych kwiatach, gdzie znajduje się długa szyjka słupka. Kwiaty grupują się kwiatostan, w którym maksymalnie bywa ich do 30. Kwitnienie trwa od czerwca do sierpnia. Roślina występuje niezbyt często w całej Polsce najczęściej w lasach liściastych i iglastych. Tym niemniej podlega ochronie częściowej.

Kolejnym godnym uwagi gatunkiem jest zielny drobiazg o cienkiej łodyżce z licznymi owalnymi listkami na szczycie. Pomiędzy nimi na cienkiej łodyżce znajduje się kwiat o koronie zrośniętej z siedmiu płatków korony. Stąd nazwa gatunku siódmaczek leśny – Trientalis europaea. Reprezentuje botaniczną rodzinę pierwiosnkowatych. Jest to gatunek często dla lasów z udziałem gatunków liściastych oraz borów na glebach ubogich. Uchodzi za gatunek pospolity w skali kraju. Nie lubi węglanu wapnia w podłożu, co przy okazji podkreśla wyjątkowość stanowiska wspomnianej na wstępie listery. Poza tym jest niezłym ziółkiem oraz przyprawą kuchenną. Temat ogarnę wkrótce w jednym z filmów z serii Flora_stories.

PS Jedenasta tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 13 czerwca 2026.