Skarby geologii z ulicy Chełmońskiego – historia ukryta w kamieniach i zieleni

Przygotowując się to wystąpienia na konferencji naukowej organizowanej przez Muzeum w Chrzanowie, ponownie odwiedziłem obszar badań z 2008 roku. Moim celem było oczywiście ustalenia stanu faktycznego i ustalenie, czy wciąż jest tutaj czego szukać. Sporo kamienia leży na powierzchni, ponieważ tu i ówdzie coś się wykopuje. Geologiczny sezam wciąż jest otwarty.

Przypominam, że geologicznie rzecz biorąc skaliste podłoże tworzą tutaj wapienie warstw gogolińskich dolnych triasu środkowego, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu Pecten i Dadocrinus. Generalnie stosując pewien skrót myślowy mamy do czynienia z górą góry dołu. Dokładna lokalizacja czasowa jest dość trudna, dlatego pozwolę sobie wszystko jako tako zaokrąglić. Sedymentacja tego, co można tutaj odnaleźć trwała około 240 milionów lat temu. Wszystko to, co mogło się w tej okolicy osadzić w kolejnych epokach geologicznych, zostało „zniknięte”. Proces denudacji tych warstw rozpoczął się już w kajprze, czyli górnej części triasu górnego, czyli już po 30 milionach lat od zakończenia sedymentacji. Ostateczne ukształtowanie się tutejszej formacji miało miejsce w plejstocenie podczas zlodowaceń południowopolskich od 730 do 430 tysięcy lat temu. Wówczas formacja została solidnie skruszona. Świadczą o tym ślady wietrzenia oraz tworzenia się nacieków grzybkowych na wszystkich ściankach pozyskiwanych okazów geologicznych.

Kamień to kawałek skały oderwanej od litej formacji. Jeśli ma jakiś wygląd, jeśli posiada unikatową formę lub cokolwiek wyróżniającego go od otoczenia staje się okazem geologicznym, nierzadko z bardzo górnej półki tak jak te 36 kawałków, o których opowiadałem podczas konferencji. Zazwyczaj pozyskiwanie geologicznych skarbów w takich miejscach przypomina poszukiwanie bibliofilskich białych kruków w składzie makulatury, do którego przede wszystkim trafia zawartość worków z selektywnej zbiórki odpadów. Podczas tej wizyty nie byłem nastawiony na zbiory, ale w końcu trudno było się powstrzymać. Dominują tutaj wapienie z licznymi szczątkami liliowców. Ściany kamieni pokrywają nacieki grzybkowate. O tym, że mają tutaj procesy wietrzenia świadczą liczne luki pomiędzy członami liliowców. Trafiły się wapienie pozornie lite, jednorodne, ale w procesie wietrzenia ujawniające bardzo cienkie warstewki. Trafiły się wapienie ze szczątkami małży z gatunku Plagiostoma striatum. Tutaj po większej części nie ma śladów muszli, ale są odlewy ich wnętrz. Moją uwagę przykuł ostrokrawędzisty kawałek szarego wapienia z wieloma pustkami pośrodku. Te pustki wyścielają kryształy kalcytu. Sporo tutejszych kamieni trafia do ogrodzeń, ale ja, szanując własność prywatną, mogę jedynie podziwiać.

Wiele płaszczyzn tutejszego obszaru jest jeszcze nietknięta przysłowiową łopatą. Porasta jest roślinność, która zajęła te tereny po zaprzestaniu upraw. Po pierwsze, mamy szpalery leszczyn, którym towarzyszą szpalery posadzonych wiele lat temu drzew, głównie buków. Kolejną grupą zbiorowisk roślinnych są czyżnie, czyli zgrupowania ciernistych krzewów. Tutaj dominują śliwy tarniny, głogi oraz dzikie róże. Są jeszcze powierzchnie trawiaste, gdzie dominują zwarte płaty trzcinnika piaskowego. Takie zbiorowiska widziałem blisko ulicy Szpitalnej. Lokalnie na tych powierzchniach trafiają się pojedyncze drzewa. Widziałem nawet kilkunastoletnie dęby szypułkowe oraz wierzby iwy. Tam, gdzie teren jest świeżo skopany, widoczne teraz kamienie wkrótce znikną wskutek nieubłaganej spontanicznej sukcesji.

PS Pierwsza wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 10 stycznia 2026. Spotykamy się do godziny 9.00 przy Muzeum w Chrzanowie przy i wybieramy cel wypadu