Odkryj sekrety Byczynki: niezwykłe źródła i ich historia

Jak wspomniałem w poprzednim artykule, przeszedłem się od Wilkoszyna do Byczyny między innymi dlatego, aby sprawdzić, co teraz dzieje się Byczynką. Podobno wręcz miano ją usunąć z map Google. Prawdopodobnie utraciła swoją pinezkę, ale kilka obiektów ulokowanych w jej nurcie ich nie utraciło, w tym sławne źródło.

Po raz pierwszy na poważnie zainteresowałem się tym ciekiem, a nawet ściekiem w 2003 roku. Wówczas między innymi wszedłem w posiadanie opracowania Marka Szuwarzyńskiego o źródłach, które mogłyby zostać zagrożone w związku z nieuniknioną likwidacją kopalni Trzebionka. To ważne, ponieważ źródło Byczynki jest zasilane z triasowego poziomu wodonośnego. W monografii Jaworzna z 1996 roku zauważono, że chociaż jest ono zasobne w wodę, to jest ono drenowane przez kopalnię Trzebionka, a ściślej przez podlegające jej ujęcie wody w chrzanowskiej kopalni Matylda. W tej pracy wspomniano również, że Byczynka uchodząca do Przemszy w rejonie Jelenia nazywana jest jeszcze Ponikwiczem. Druga nazwa miała związek ze skłonnością do okresowego zanikania. Tak jej bieg opisuje Stanisław Polaczek: „Byczynka, także Ponikwiczem zwana, wypływa w północnej części wsi Byczyny z bagnisk, niegdyś stawów. Płynie zrazu ku południowemu zachodowi, a minąwszy górę Biskupią, wśród łąk dopływa do wsi Byczyny. Tu zbiera z lewego brzegu wody dwu obfitych źródeł tryskających z wapienia muszlowego Poniżej, na łąkach Byczyny, zbiera wody ze stawu, a następnie ścieki z mokrzadeł. Koryto z namulisk otaczają brzegi popodrywane, pokryte łąką. Poniżej lasu, Korzeńca byczyńskiego tworzy błotniska. Cokolwiek poniżej Ogierni przyjmuje kierunek więcej zachodni i gubi się w obszernych mokrzadłach. Wypłynąwszy z lasu Korzeńca, podąża łąkami wzdłuż granicy Jelenia z Dębem w kierunku zachodnim do Przemszy Czarnej. Koryto jej jest w ogóle płytkie, a brzegi dla licznych mokrzadeł nader trudne do przebycia”.

Wspomniane na wstępie źródłowe mokradła istnieją. Pierwsze z nich odnalazłem po zachodniej stronie ulicy Michała Drzymały. Teraz są to zarastające stawy. Drugie ważne mokradło znajduje się u wschodniego końca ulicy Podgórnej. Teraz, czyli 2 listopada, skrywało się ono pod łanem trzciny pospolitej. Spore połacie zajmuje nawłoć kanadyjska. Jest tam pewna ilość pokrzyw. Obiekt utracił swoją atrakcyjność jako torfowisko przejściowe. Z mokradła wypływa pewna ilość wody, ale nie ma ona siły, aby dobić do krawędzi lasu. Dalej koryto aż po zagospodarowane źródło wody nie ma. W osi strumienia widać liczne sity rozpierzchłe. Prawdopodobnie Byczynka przeszła tutaj do podziemia. Cywilizując źródło, zbudowano nad nim altanę oraz coś w rodzaju studni. Pewna ilość wody sączy się z boku, dając początek kolejnemu jawnemu odcinkowi rzeki, potem przechwyconemu poprzez obiekt małej retencji.

W publikacji, którą czytałem w 2003 roku, zauważono, że mineralizacja wody w źródełku była na poziomie 163,7 – 204,4 mg na decymetr sześcienny. To było o połowę mniej niż w innych źródłach triasowych. Tutaj w grę wchodziło rozcieńczanie przez czwartorzędowy poziom wodonośny. Ze względu na wysoki, ale wciąż mieszczący się w granicach normy dla wody pitnej poziom azotanów sugerowano, że strefa zasilania rzeczonego poziomu mogłaby się znajdować w łazienkach mieszkańców Jeziorek. Do tego mógł dochodzić wpływ pobliskiego Balina, gdzie również nie było kanalizacji. Z tego powodu brak wody w górnym odcinku Byczynki może mieć swoje źródło w cywilizacyjnym sukcesie Jeziorek, a dolnym Byczyny.

PS Dwudziesta pierwsza tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 15 listopada. Spotykamy się do godziny 9.00 przy Muzeum w Chrzanowie przy i wybieramy cel wypadu.