Koniec eksmisji na bruk. Rząd przygotowuje nowe przepisy

Resort finansów pracuje nad zmianami, które mają wprowadzić minimalne gwarancje ochrony dla osób eksmitowanych w ramach egzekucji administracyjnej. Projekt nowelizacji zakłada przede wszystkim zbliżenie zasad do tych, które już obowiązują w postępowaniu cywilnym, gdzie eksmisja bez zapewnienia schronienia jest co do zasady niedopuszczalna.

Luka w obecnych przepisach

Dziś sytuacja osób eksmitowanych zależy od trybu postępowania. W przypadku egzekucji sądowej obowiązują mechanizmy chroniące przed bezdomnością. Inaczej jest przy decyzjach administracyjnych – tutaj takich gwarancji praktycznie nie ma. W efekcie możliwe są eksmisje bez zapewnienia lokalu zastępczego, nawet wobec osób szczególnie wrażliwych.

Autorzy projektu wskazują, że taki stan rzeczy budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia ochrony godności człowieka.

Zimowy zakaz eksmisji

Jedną z kluczowych zmian ma być wprowadzenie okresu ochronnego. Zgodnie z propozycją eksmisje nie będą mogły być przeprowadzane od 1 listopada do 31 marca.

Od tej zasady przewidziano jednak wyjątki. Zakaz nie będzie obowiązywał m.in. wobec osób, które rażąco naruszają porządek domowy lub swoim zachowaniem utrudniają życie innym mieszkańcom.

Najpierw lokal, potem eksmisja

Projekt zakłada również zmianę samego przebiegu eksmisji. W pierwszej kolejności osoby objęte decyzją miałyby być kierowane do innego lokalu, jeśli posiadają do niego tytuł prawny.

Jeśli takiego miejsca nie mają, eksmisja zostałaby wstrzymana do czasu zapewnienia przez gminę tymczasowego pomieszczenia. W ostateczności możliwe byłoby skierowanie do noclegowni lub schroniska.

Szczególna ochrona dla wybranych grup

Nowe przepisy przewidują też dodatkowe zabezpieczenia dla osób w trudnej sytuacji życiowej. Postępowanie egzekucyjne miałoby być zawieszane m.in. w przypadku:

• kobiet w ciąży,
• dzieci,
• osób z niepełnosprawnościami,
• osób ciężko chorych,
• bezrobotnych,
• emerytów i rencistów spełniających kryteria pomocy społecznej.

W takich sytuacjach sprawa trafiałaby do sądu, który decydowałby o prawie do najmu socjalnego.

Nie wszyscy skorzystają z ochrony

Projekt jasno wskazuje również przypadki, w których ochrona nie będzie przysługiwać. Dotyczy to m.in. osób:

• które otrzymały odszkodowanie za utratę mieszkania,
• zajmujących lokal bez tytułu prawnego,
• stosujących przemoc domową,
• uporczywie naruszających porządek.

Skala zjawiska

Z danych resortu sprawiedliwości wynika, że w ostatnich latach liczba spraw eksmisyjnych pozostaje znacząca. W latach 2022–2024 wpłynęło ponad 13,5 tys. wniosków, a tysiące z nich nadal czekają na realizację.