Skałka pod Ogonem w Długoszynie - dolomity sprzed 205 mln lat

Zapraszam na plan kolejnego filmu z cyklu Poznać, pokochać, chronić. Tym razem wybraliśmy się do Długoszyna, gdzie przy północnym stoku wzgórza nad linią kolejową znajduje się Stary Kamieniołom. Tak to miejsce jest opisywane na mapach Google. W pobliżu biegnie magistrala kolejowa, za nią płynie Biała Przemsza a za nią znajduje się dopiero co sfilmowany kawałek Jaworzna. Warto jeszcze wspomnieć, że tytułowa skałka była przez naszą ekipę po raz pierwszy filmowana 30 kwietnia 2007 roku. Z kolei w 2012 roku z jednej z papierowych map dowiedziałem się, że tutejszy las nosi nazwę Ogon. Stąd tytuł artykułu.

W 1977 roku były prowadzone badania mające na celu określić lokalne zasoby rud metali. Wszak Długoszyn był niegdyś centrum wydobycia szeroko pojętych galmanów. Generalnie rozwiano wszelkie nadzieje dowodząc, że zawartość metali w porywach osiąga zaledwie 2%. Tym niemniej przy okazji sporządzono opis naszej bohaterki. Generalnie odsłania się tutaj dolny wapień muszlowy, czyli warstwy gogolińskie dolne, które około 205 mln lat temu uległy dolomityzacji. W dole mamy do czynienia z dolomitami kruszconośnymi, tutaj bez kruszców. W skrócie myślowym to tylko opakowanie złoża, coś na miarę kartonu na mleko bez mleka. W górnej części profilu jest zwykły dolomit. Różnice są subtelne, trudne do zobaczenia gołym okiem między innymi wskutek procesów wietrzenia. Przykładowo zatarła się jaśniejsza warstwa w górnej części profilu widziana w 2007 roku. Upływ czasu najlepiej widać na tajemniczej płaskorzeźbie z izolowanego bloku u podstawy ściany. Poza tym spore powierzchnie odsłonięcia pokrywa jaskrawo pomarańczowy aerofilny glon z rodzaju Trenthepohlia. Tu i ówdzie widać, że pierwotnie osadzały się tutaj grube warstwy drobnych osadów. Te były przemieszczane silnymi prądami, o czym świadczą widoczne warstwowania przekątne. Niekiedy trafiają się struktury przypominające wapienie komórkowe. Powierzchnia odsłonięcia jest silnie spękana. Znaczy się długo nie postoi. Sto lat a może mniej.

Skałkę porasta las zwany Ogon. W drzewostanie zauważamy brzozy brodawkowate oraz sosny zwyczajne, czyli polski standard. Tu i ówdzie zauważam klony zwyczajne, klony jawory, jesiony wyniosłe, wierzby iwy oraz czeremchy zwyczajne. Trafiło się kilka brzóz o ciemnej korze. Obecnie to po prostu podgatunek brzozy brodawkowatej, taki czarny charakter w białym bractwie. Spore zaniepokojenie budzi znaczny udział amerykańskiego dębu czerwonego, który powoli zyskuje status groźnego zielonego najeźdźcy zasługującego na staranne tępienie. Póki co zaleca się unikanie stosowania go w gospodarce leśnej. Na razie tępi się go na obszarach objętych ochroną ze szczególnym uwzględnieniem zbiorowisk o znaczeniu wspólnotowym. Ja na razie sugeruję objęcie tej skałki ochroną na przykład poprzez połączenie ją z już chronionymi pobliskimi murawami galmanowymi. Skałka jako taka powinna stać się co najmniej użytkiem ekologicznym oraz stanowiskiem dokumentacyjnym dla geologii. Takie dwa w jednym.

Na skraju lasu kwitło to i owo. Nie będzie pełnej listy obecności. Między innymi zauważyliśmy kłobuczkę zwyczajną, nawłoć późną, sadźca konopiastego. Trafiła się rzadka przytulia lepczyca. Są wilgociolubne bodziszek błotny, kozłek lekarski oraz ostrożeń warzywny. W okolicy muraw galmanowych zauważyłem gorysza pagórkowego. Tamże trafił się jeszcze kruszczyk rdzawoczerwony. Z roślin uwielbiających mniej wilgoci trafił się chaber nadreński. Jest nostrzyk żółty. Najbardziej okazałe kwiaty posiada tutaj ślaz wycięty, zbliżony do znanego nam ślazu zygmarka, ale jego liście są silnie wycięte niemalże do nasady blaszki.

PS Czternasta tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 25 lipca 2026.