Mniej wstrząsów z Sobieskiego, więcej z Janiny

Jedni piszą, że czują jak zakołysało domem. Inni, że coś spadło z ławy albo trzęsły się naczynia w szafkach. Jeszcze inni piszą, że było słychać, jak trzęsła się duża szafa z ubraniami. Odczucia są różne, ale powód ten sam. To wstrząsy górnicze. Sprawdzamy, jak zmienia się liczba tych zanotowanych w ciągu ostatnich 5 lat w ZG Sobieski w Jaworznie i ZG Janina w Libiążu.

Osoby, które odczuwają je po raz pierwszy, mówią czasem o dziwnym uczuciu kołysania mieszkaniem lub domem. Nie zawsze można je poczuć, bo jeśli chodzimy albo stoimy, odczucia mogą być mniejsze, niż gdy ktoś siedzi lub leży. Efektem tych najmocniejszych wstrząsów mogą być też pęknięcia w mieszkaniach, domach.

Końcem stycznia wstrząsy górnicze znów były odczuwalne w Jaworznie i okolicach. Mieszkańcy powiatu chrzanowskiego przekazali kilkadziesiąt zgłoszeń. Ten najmocniejszy był o sile 3,10 w skali Richtera. Pochodził z kopalni „Janina”, a po jego wystąpieniu wycofano załogę z rejonu jego wystąpienia i wstrzymano prace górnicze. Mieszkańcy zgłaszali drgania do służb, opisując je jako krótkie, ale silne uderzenia, które poruszyły ściany i szyby.

Południowy Koncern Węglowy wyjaśnia, że nie jest możliwe przygotowanie jednoznacznego wykazu wstrząsów odczuwalnych na terenie Jaworzna w ciągu ostatnich lat.

– Odczuwalność zjawisk sejsmicznych ma charakter subiektywny – podkreśla Paulina Mikołajczyk z Południowego Koncernu Węglowego. – To, czy dany wstrząs był odczuwalny, zależy m.in. od miejsca przebywania, konstrukcji budynków oraz indywidualnej wrażliwości - dodaje.

W praktyce oznacza to, że jedna osoba może wyraźnie odczuć wstrząs, podczas gdy inna, nawet będąca w tej samej okolicy, może go nie zauważyć.

Kopalnie dzielą wstrząsy na klasy energetyczne. Im wyższa klasa, tym silniejszy wstrząs. Wysokoenergetyczne wstrząsy to te, które przekraczają tzw. górniczą piątkę. Te o oznaczeniu E 6 oznaczają  wstrząsy średniej siły, często odczuwalne przez mieszkańców. Oznaczenie E7 to wstrząsy silne, wyraźnie odczuwalne na powierzchni, natomiast E8 są już bardzo silne, ale to rzadkie zjawiska.

Choć nie da się jednoznacznie wskazać liczby wstrząsów odczuwalnych przez mieszkańców, możliwe jest przedstawienie danych dotyczących wstrząsów wysokoenergetycznych, zanotowanych przez urządzenia. Patrząc nas dane dotyczące wstrząsów z ZG Sobieski w latach 2020 do 2025, to najwięcej zanotowano ich w 2024 roku. Były to 264 w klasie energetycznej E5, 131 w klasie E6 oraz 7 w klasie E7. W ubiegłym roku, tych o energii E5 było 107, w klasie E6 zanotowano 44 i tylko jeden w klasie E7. Od 2020 roku do 2025  roku nie zanotowano wstrząsu E8 w ZG Sobieski w Jaworznie.

W kopalni ZG Janina w 2025 roku zdecydowanie wzrosła liczba tych najsilniejszych, jakie zanotowano, czyli w klasie energetyczne E7. W 2025 roku było ich 87, a rok wcześniej 12. Wstrząsów o wskaźniku E6 w 2025 roku było 179, czyli o 3 więcej niż rok wcześniej. Od 2023 roku spadła liczba wstrząsów w klasie E5, z 607 w 2023 roku, do 546 w 2024 roku oraz 406 w 2025 roku.

Główny Instytut Górnictwa na stronie Górnośląska Regionalna Sieć Sejsmologiczna publikuje mapę z naniesionymi wstrząsami górniczymi. Można je prześledzić od 2010 roku i sprawdzić, gdzie i o jakiej sile były odnotywane, w jakich latach było ich najwięcej. Precyzja lokalizacji epicentrum wstrząsów jest podawana z dokładnością do 1 kilometra, natomiast sama sieć GRSS umożliwia interpretację wszystkich zjawisk sejsmicznych o magnitudzie powyżej 2. Mapa ta pozwala jedynie zobrazować, że na terenie Jaworzna obszar od Jeziorek, przez Cezarówkę Górną i Dolną, a także Koźmin to tereny, w których wstrząsy mogą być najmocniej odczuwalne. Z kolei te z terenu kopalni „Janina” najmocniej odczuwają mieszkańcy Żarek, Zagórza oraz Libiąża.

Jak informuje nas Paulina Mikołajczyk, zarówno w Zakładzie Górniczym Sobieski, jak i w Janinie, działają Kopalniane Stacje Geofizyki Górniczej.

- Dzięki zaawansowanym systemom monitorowania sejsmicznego, wykrywa się i lokalizuje wstrząsy górotworu. Komórki te, w oparciu o aparaturę sejsmologiczną składającą się z części powierzchniowej i dołowej, prowadzą ciągłą rejestrację aktywności sejsmicznej dla Obszaru Górniczego obu zakładów - wyjaśnia.

Wstrząsy górnicze towarzyszą eksploatacji pokładów węgla w zakładach górniczych w Polsce.

- Nie ma możliwości ich całkowitego wyeliminowania. Zakłady górnicze Południowego Koncernu Węglowego na bieżąco prowadzą działania zmierzające do minimalizowania występowania zjawiska wstrząsów górniczych. Już na etapie projektowania robót górniczych, wykonuje się ekspertyzy zawierające prognozy możliwości występowania wstrząsów wraz z określeniem ich maksymalnych energii i na tej podstawie planuje działania zapobiegawcze. W trakcie prowadzenia eksploatacji na bieżąco prowadzona jest analiza aktywności sejsmicznej górotworu i dobierana jest odpowiednia aktywna profilaktyka tąpaniowa, która z uwagi na odnotowaną zwiększoną ilość wstrząsów w ostatnich latach została zintensyfikowana – informuje Paulina Mikołajczyk.