Śląska pieśń to nie eksponat muzealny. Grzegorz Płonka o sile tradycji, godce i projekcie „Roger Remix”

Śląska muzyka tradycyjna to nie tylko biesiadne szlagiery, ale przede wszystkim głęboka mądrość, uniwersalne emocje i wielowiekowa historia. W studiu dlaCiebie.tv gościł Grzegorz Płonka – muzyk, wokalista, pisarz i niestrudzony popularyzator śląskiego dziedzictwa. W rozmowie opowiedział o swojej najnowszej książce, wielobarwności śląskiej tożsamości, sile śląskiej godki oraz o tym, dlaczego tradycyjne pieśni potrafią łączyć ludzi ponad wszelkimi podziałami.

Grzegorz Płonka – wokalista, muzyk, pisarz, animator kultury i społecznik. Absolwent Akademii Muzycznej w Katowicach, odznaczony m.in. honorowym tytułem Pszociel Śląskij Godki. W swojej wieloletniej działalności artystycznej współpracował z wieloma cenionymi muzykami i instrumentalistami z różnych kręgów stylistycznych – od muzyki klasycznej, przez jazz i blues, aż po brzmienia etniczne i ambientowe. Jest liderem i współtwórcą projektów muzycznych (m.in. Ligocianie, Fanga), autorem licznych płyt z autorskimi opracowaniami tradycyjnych utworów ze Śląska oraz inicjatorem działań integrujących lokalne społeczności wokół śląskiego dziedzictwa.

Korzenie z katowickiej Ligoty

Wychowany w katowickiej Ligocie – dzielnicy o bogatych tradycjach muzycznych i silnym poczuciu odrębności – Grzegorz Płonka od najmłodszych lat nasiąkał lokalnym klimatem. Jak sam wspomina, śląskość i śląska godka towarzyszyły mu od dziecka: na podwórku, w kontaktach z rodziną i rówieśnikami. Choć w dorosłym życiu zdobył wykształcenie wokalno-aktorskie, a fascynacje muzyczne wiodły go ku muzyce świata (od Afryki po Gruzję), z czasem odkrył, że to, co najbardziej uniwersalne i poruszające, znajduje się tuż obok – w XIX-wiecznych śląskich pieśniach tradycyjnych.

„Roger Remix” – most między chatą a dworem

Głównym tematem rozmowy w studiu dlaCiebie.tv była publikacja „Roger Remix”, w której Płonka bierze na warsztat monumentalny, XIX-wieczny zbiór Juliusa Rogera – niemieckiego lekarza i społecznika, który z wielką wrażliwością spisywał pieśni ludu śląskiego.

Jak podkreśla autor, książka nie jest jedynie suchym zbiorem tekstów. To przekrojowe dzieło łączące:

Kontekst historyczno-społeczny: Wprowadzenia do poszczególnych działów (m.in. pieśni wojackich, myśliwskich, rolniczych) przybliżają realia życia mieszkańców Śląska w latach 1740–1870, dotykając m.in. trudnego tematu pańszczyzny, wojen czy biedy.

Tłumaczenie na śląską godkę: Choć pierwotnie zebrane teksty były w druku mocno polonizowane, w publikacji przywrócono im autentyczne śląskie brzmienie, nadając im spójny, współczesny zapis. Teksty przełożyli Bogdan Kallus, Grzegorz Kulik, Marcin Melon.

Głos ekspertów i bogatą ikonografię: Do współpracy zaproszono uznanych specjalistów z zakresu historii, etnografii i literatury, a całość wzbogacają archiwalne ilustracje oraz prace plastyczne.

Śląskość dla artysty to spotkanie i dialog

W wywiadzie Grzegorz Płonka wielokrotnie zaznaczał, że kultura i język Śląska nigdy nie były monolitem. Kształtowały się na styku wpływów polskich, czeskich, niemieckich i morawskich. Dlatego śląska tożsamość powinna być dziś przestrzenią otwartą – integrującą zarówno rdzennych mieszkańców, jak i tych, którzy dopiero wybrali ten region na swój dom.

Odnosząc się do renesansu śląskiej godki, artysta z optymizmem patrzy na rosnące zainteresowanie młodego pokolenia. Podkreśla, że śląszczyzna to pełnoprawny język regionalny, niosący ze sobą niezwykły ładunek emocjonalny i poetycki, czego najlepszym dowodem są metafory i życiowa mądrość zaklęta w dawnych pieśniach.

Nowoczesne brzmienie tradycji

Dorobek muzyczny Grzegorza Płonki to dowód na to, że tradycyjny folklor nie musi być archaiczny. Dzięki współpracy z wybitnymi instrumentalistami i sięganiu po nietuzinkowe instrumenty (od kwartetu smyczkowego, przez tradycyjne dęciaki, aż po orientalne instrumenty etniczne czy nowoczesne syntezatory), dawne melodie zyskują świeże, współczesne życie.

Obecnie artysta pracuje m.in. nad drugim tomem publikacji „Roger Remix”, nowym materiałem muzycznym na płytę Elwry 2.0, a także nad ambientowym projektem inspirowanym pismami śląskiego mistyka Angelusa Silesiusa.

Przesłanie do odbiorców

Na zakończenie wizyty w studiu dlaCiebie.tv Grzegorz Płonka skierował do słuchaczy i czytelników prosty, ale poruszający apel: