Rzeka Żeleźnica w Jaworznie

Miniona trzynasta tegoroczna wycieczka objęła przede wszystkim teren Jaworzna. Zdecydowaliśmy się na powtórkę jednej z bardzo dawnych wycieczek zrealizowanej pod hasłem „Z biegiem Przemszy, dokąd nogi doniosą”. Uprzednio doniosły do Jelenia. Teraz dotarliśmy do Wysokiego Brzegu, aby potem ze względu na niepewną sytuację pogodową przejść się brzegiem Żeleźnicy. W końcu dotarliśmy do ulicy Promienna, gdzie nastąpił zdecydowany merytoryczny koniec. Było sporo ciekawostek. Ostatni etap wycieczki

Żeleźnica to jedna z historycznych jaworznickich rzek, których istnienie jest kwestionowane. Wszak obecnie jest ona zasilana z wód pochodzących z odwadniania kopalń. To między innymi jej główny karboński poziom wodonośny zapewnia jej charakterystyczny rdzawy kolor wody. Ponadto na całym odcinku jest obecnie wpuszczona w kanał. Całość otacza typowy las gospodarczy z dominacją sosny zwyczajnej, brzozy brodawkowatej i topoli osiki. Pojawiają się olsza czarna oraz olsza szara. Jest też znaczna domieszka obcego dębu czerwonego oraz czeremchy amerykańskiej. Ta ostania w kilku miejscach jest okazałym drzewem. Znaczy się mamy standardowy zestaw gatunków. Gdzieś tak po przejściu dwu trzecich trasy napotkaliśmy na niewielką zaporę zbudowaną przez bobry. Nie było śladów świeżej aktywności tych gryzoni. Jednakże było sporo drzew ściętych dość dawno temu. Wiele wskazuje na to, że wyprowadziły się dobrowolnie, aczkolwiek pewna ilość rdzawych patyków na brzegu sugeruje jakiś udział ręki ludzkiej. Ponadto trzeba jeszcze odnotować zalegające tu i ówdzie śmieci, w tym opony.

Niedaleko oczyszczalni ścieków na lewym brzegu rzeki lub jak kto woli kanału trafił się osobliwy grzyb. Tytułowy gwiazdosz reprezentuje szeroko pojęte wnętrzniaki, do których między innymi zaliczają się purchawki. Tutaj początkowo kulisty owocnik posiada osłonę zewnętrzną która pęka gwiaździście na szereg rozłożonych płatów. Pomiędzy nimi znajduje się właściwy owocnik, w którym powstają zarodniki. Te wychodzą na wolność poprzez perystom. W Polsce wraz z bliskimi rodzajami występuje co najmniej dwadzieścia pięć gatunków. Ten tutaj po porównaniu kilkunastu wizerunków oznaczam jako gwiazdosza frędzelkowanego – Geastrum fimbriatum. To najpospolitszy przedstawiciel tego rodzaju. Jego owocniki spotkamy latem lub jesienią w rozmaitych lasach.

Kiedy w końcu dotarliśmy do ulicy Promiennej, natrafiliśmy na dwa okazałe chrząszcze przebywające w kwiatach róży pomarszczonej. Miały uderzającą złocistą barwę pokryw. Te były bardzo wyraźnie kropkowane. Poza tym było brak wyraźnego białego wzoru na nich. Na te podstawie stawiam na kruszczycę złotawkę, chociaż powinno się jeszcze rozważać kwietnicę różówkę. Ta jednak ma zazwyczaj bardziej zielone pokrywy oraz wyraźny biały wzorek na nich. Oczywiście sto procent pewności daje obserwacja wyglądu wyrostka na spodniej stronie śródpiersia. Kruszczyca uchodzi za gatunek pospolity, ale mnie jakoś dopiero teraz udało mi się na nią trafić. Kwietnice widywałem częściej, więc tym bardziej jestem pewien tej diagnozy. Naszej głównej bohaterce oraz na pobliskich starcach jakubka zauważyłem sporo drobnych chrząszczy o złocistych pokrywach z delikatną domieszką barwy zielonej lub miedzianej. Ponadto posiada czarno-czerwone uda. Ustaliłem, że jest to przyzłotka zmiennobarwna. Uchodzi ona za gatunek nierzadki w naszym kraju. Uwielbia lasy iglaste. Dorosłe owady żywią się pyłkiem. Ich larwy spędzają dzieciństwo w drewnie sosen. Znaczy się mają w tej okolicy coś w rodzaju swojego raju.

PS Czternasta tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 25 lipca 2026.